Alibi voor Erdogan om met nog hardere hand te regeren

Een aangekondigde verrassing. Zo kan de militaire couppoging van vrijdagavond laat in Turkije worden gekenmerkt. Turkije heeft op het punt van militaire ingrepen nu eenmaal een geschiedenis. In 1960, 1971, 1980 en 1997 werden vanuit de kazernes pogingen tot koerscorrectie ondernomen. Telkens wierpen de militairen zich op als bewakers van het seculaire erfgoed van Kemal Atatürk, de grondlegger van het moderne Turkije.

Het omvangrijke militaire apparaat van NAVO-partner Turkije is nog altijd een belangrijke machtsfactor in de Turkse samenleving. Of moet na vrijdag worden gezegd: was? Met behulp van duizenden burgers die zich vrijdagavond en -nacht in diverse plaatsen tegen de militairen keerden, werd de couppoging al snel verijdeld. Ten koste van vele slachtoffers.

De gebeurtenissen roepen vele vragen op. Hoe serieus was de poging? Welke militaire strateeg haalt het in zijn hoofd om op een uitgaansavond, dus met veel mensen op straat, de macht over te nemen? Waarom waren er geen militairen gestuurd naar de politieke machthebbers? Premier en president konden zich rechtstreeks richten tot het volk. De laatste deed het geïmproviseerd via Facetime, wat weer een nieuwe dimensie gaf aan het verschijnsel machtsovername.

Het voorlopige resultaat is dat de toch al steeds autocratischer optredende president Erdogan nu een alibi heeft om met nog hardere hand te regeren. Binnen enkele uren werden duizenden rechters uit hun functie ontheven. Ook vond er direct een uitvoerige zuivering onder militairen plaat. Intussen gaan er stemmen op om de doodstraf opnieuw in te voeren. Tot zover de actuele situatie in kandidaat-lidstaat voor de Europese Unie Turkije.

De reacties uit de Europese hoofdsteden duiden op het ongemak in de Europese Unie. Er is geprobeerd een democratisch gekozen president af te zetten, wat moet worden afgekeurd. Maar die president heeft de afgelopen jaren een loopje genomen met basisprincipes van de democratie. Het is goed als dat vanuit Europa onomwonden duidelijk wordt gemaakt aan president Erdogan. De Duitse bondskanselier Merkel deed dit gelukkig. Anderen hadden daar meer moeite mee.

In Istanbul speelde het militair machtsvertoon zich vrijdagavond af op één van de bruggen over de Bosporus die in verband met de terreuraanslag in Nice in de kleuren van de Franse vlag was verlicht. Dit decor illustreerde nog eens hoe dichtbij Europa tegenwoordig voor de Turken is. Het laat tevens zien dat het Turkije met al zijn problemen ook ons probleem is.