President Erdogan heeft een alibi om nu met nog hardere hand te regeren

Een verrassing die in de lucht hing. Zo kan de militaire couppoging van vrijdagavond laat in Turkije het beste worden gekenmerkt. Turkije heeft op het punt van militaire ingrepen nu eenmaal een geschiedenis. In 1960, 1971, 1980 en 1997 werden vanuit de kazernes meer of minder geslaagde pogingen tot koerscorrectie ondernomen. Telkens wierpen de militairen zich op als bewakers van het seculaire erfgoed van Kemal Atatürk, de grondlegger van het moderne Turkije.

Het omvangrijke militaire apparaat van NAVO-partner Turkije is nog altijd een belangrijke machtsfactor in de Turkse samenleving. Of moet na vrijdag worden gezegd: was? Met behulp van duizenden burgers die zich vrijdagavond en -nacht op straat in diverse plaatsen tegen de militairen keerden, werd de couppoging al binnen enkele uren verijdeld. Een confrontatie die in korte tijd wel vele slachtoffers heeft gemaakt.

De gebeurtenissen roepen talloze, nu nog moeilijk te beantwoorden vragen op. Hoe serieus was de poging bijvoorbeeld? Want welke militaire strateeg haalt het in zijn hoofd om op een uitgaansavond, wanneer zich bij uitstek veel mensen op straat bevinden, de macht over te nemen? Waarom waren er geen militairen gestuurd naar de politieke machthebbers? Premier en president konden zich met succes rechtstreeks richten tot het volk. De laatste deed het geïmproviseerd via Facetime, wat weer een nieuwe dimensie gaf aan het verschijnsel machtsovername.

Het voorlopige resultaat is dat de toch al steeds autocratischer optredende president Erdogan een alibi heeft om met nog hardere hand te regeren. Binnen enkele uren werden duizenden rechters uit hun functie ontheven. Ook vond er direct een dusdanige zuivering onder militairen plaats die doet vermoeden dat er al lijsten klaar lagen. En dan de vergelding: er gaan stemmen op om de doodstraf opnieuw in te voeren. Tot zover de actuele situatie in kandidaat-lidstaat voor de Europese Unie Turkije.

De reacties uit de Europese hoofdsteden op de couppoging duiden op het ongemak in de Europese Unie. Er is geprobeerd een democratisch gekozen president af te zetten, wat moet worden afgekeurd. Maar diezelfde president heeft de afgelopen jaren wel een loopje genomen met basisprincipes van de democratie. Het is goed als dat vanuit waardengemeenschap Europa onomwonden duidelijk wordt gemaakt aan president Erdogan. De Duitse bondskanselier Merkel deed dit gelukkig. Anderen hadden daar meer moeite mee.

In Istanbul speelde het militair machtsvertoon zich vrijdagavond af op één van de bruggen over de Bosporus die in verband met de terreuraanslag in Nice in de kleuren van de Franse vlag was verlicht. Dit decor illustreerde nog eens hoe dichtbij Europa tegenwoordig is. Het laat tevens zien dat het Turkije met al zijn problemen ook ons probleem is.