Opluchting en ongeloof op het Taksimplein na mislukte coup

Wat onwennig komt het leven na de mislukte staatsgreep weer op gang. Maar de Turken blijven met prangende vragen zitten. Er klopt iets niet.

Aanhangers van president Erdogan demonstreren in Istanbul na de mislukte staatsgreep van vrijdagnacht. Foto Messinis / AFP

De dag begon afwachtend. Alsof Turkije zijn roes uitsliep. In de ochtend zijn de straten rondom het Taksim verlaten. Een vrachtwagen staat aan de ingang van het plein, achtergelaten door zijn chauffeur, een versperring voor de soldaten die hier gisteravond nog liepen. Politieauto’s blokkeren andere wegen. De Galatabrug ligt er stil en verlaten bij. Zelfs de vissers zijn thuisgebleven. Na de mislukte staatsgreep van 15 juli lijkt Istanbul zichzelf niet meer.

Maar tegen het vallen van de avond keert de moed terug. Op Taksim sleept een takelwagen een pantservoertuig van de coupplegers het plein op. Het voertuig wordt met luid gejuich ontvangen. Jongeren klimmen op het standbeeld van de grondlegger van de republiek, Mustafa Kemal Atatürk. Ze scanderen: “Allahu Akbar. Tekbir.” (God is groot. God is een).

Rond het plein klinkt de achterdocht over de planners van deze coup. De naam van de islamgeleerde Fethullah Gülen valt, die in alle verklaringen van de regering verantwoordelijk wordt gehouden voor de staatsgreep. “Ze zouden hem moeten arresteren”, zegt Osman Arslan, die met een Turkse vlag het Gezipark bij Taksim binnenloopt. “Hij is een terrorist. Hij heeft deze staatsgreep samen met de CIA bekokstoofd”, zegt zijn maat, die alleen zijn voornaam geeft: Furkan.

Het leger zuiveren

Fethullah Gülen woont al bijna twintig jaar in ballingschap in de Verenigde Staten. Vanuit Pennsylvania publiceert hij zijn boeken en spreekt hij zijn aanhang over de hele wereld toe. Toen de AKP in 2002 aan de macht kwam schaarde hij zich achter Recep Tayyip Erdogan, toen nog premier. Maar ze groeiden uit elkaar na de rellen rondom het Taksimplein in 2013, toen Gülen zijn sympathie uitsprak voor de demonstranten die zich verzetten tegen de bouw van een winkelcentrum. Sindsdien is een klopjacht op zijn aanhangers begonnen. De kranten en televisiestations van Gülen zijn gesloten of onschadelijk gemaakt.

“We zullen het leger zuiveren van hen”, sprak president Erdogan vrijdagnacht op het vliegveld van Istanbul. Ook premier Binali Yildirim hield de ‘parallelle staat’ van Gülen zaterdag verantwoordelijk voor de mislukte staatsgreep. “We willen dat hij gearresteerd wordt”, zeggen de jongens in het park. “Maar de Amerikanen werken niet mee.”

Maar er klinken ook andere theorieën rond het plein. “Ik was hier gisteravond. Er waren nog geen twintig soldaten. Hoe kun je nu een staatsgreep plegen met twintig soldaten”, vraagt een man die alleen zijn voornaam wil geven, Adem. Hij is een Turk die in Frankrijk woont, en nu op vakantie is in Turkije.

“Die soldaten hadden geen idee wat ze moesten doen. Zelfs al waren er drieduizend soldaten bij betrokken, daarmee kun je de macht in Turkije toch niet overnemen? Dit is toch geen realistisch verhaal. Ik ben ervan overtuigd dat deze staatsgreep puur is bedoeld om de macht van Erdogan te versterken.”

Het is te simpel

Op zaterdagmiddag komt het nieuws dat meer dan 2.700 rechters ontslagen zullen worden omdat ze de staatsgreep zouden hebben gefaciliteerd. Geen coup zonder rechtspraak. Bij de laatste grote staatsgreep van 12 september 1980 speelden rechters een hoofdrol. Honderdduizenden linkse activisten stuurden ze zonder eerlijke vorm van proces naar de gevangenis.

De Turkse rechters zijn de regering van Erdogan niet altijd goed gezind. Sinds 2002 zijn er ook veel Gülenisten onder hen. De staatsgreep is een goede gelegenheid voor een grote schoonmaak. De president zei het zelf al. “En een goed alibi om maximale macht naar zich toe te trekken”, zegt Adem. Hij schudt het hoofd. Iets klopt er niet aan het verhaal van de afgelopen 24 uur. “Het is mij te simpel.”