Zorg was niet zo duur als we dachten

Zorguitgaven

Jarenlang gold Nederland als land met de een na duurste zorg ter wereld. Dat blijkt niet te kloppen.

Foto ANP

Het gebeurde in de krochten van de immense databank van de Oeso, de organisatie van 35 voornamelijk westerse landen die samenwerken om economisch en sociaal beleid te bespreken. Op het hoofdkwartier In Parijs verzamelen internationale economen gegevens over de meest uiteenlopende maatschappelijke zaken met als belangrijkste doel: vergelijkbaarheid. Als de uitkomsten van beleid vergelijkbaar zijn, kun je de meten of beleid werkt.

Het levert een schat aan onafhankelijke en onderling vergelijkbare informatie op over westerse samenlevingen. Des te spannender is het als in overleg besloten wordt om zaken anders te meten.

Aan de Rue André Pascal is de afgelopen maanden langzaam maar gestaag een nieuwe stroom data binnengekomen over de gezondheidszorg in westerse landen volgens een licht aangepaste methodiek. In de System of Health Accounts is er een technische wijziging in de registratie doorgevoerd die alle aangesloten 35 landen uiterlijk dit jaar moeten aanleveren. Het lijkt een aangelegenheid waar alleen doorgewinterde statistici hun vingers bij aflikken, maar de gevolgen voor het beeld zijn groot.

Eén van die beelden is de volgende: De gezondheidszorg in Nederland is de een na duurste ter wereld. Of preciezer: Nederland geeft na de Verenigde Staten in verhouding het meeste geld ter wereld aan gezondheidszorg uit.

En dat klopt dus niet.

Jarenlang stond Nederland in de lijstjes van de Oeso op nummer twee als gemeten werd hoeveel procent van het bruto binnenlands product aan zorg werd uitgegeven – een situatie die indruk maakt, zeker op politici.

De oppositie in de Tweede Kamer verwees er veelvuldig naar als het haar uitkwam om minister Schippers (Zorg, VVD) te bekritiseren. Ook minister Schippers zelf droeg de boodschap uit, al was het maar om de noodzaak van bezuinigingen te motiveren. „Nederland heeft de op één na duurste zorg ter wereld en bijna nergens groeien de zorgkosten harder dan in Nederland”, schreef zij in februari 2013 in een brief die massaal verspreid werd. Ze riep de medische stand in het land op mee te denken hoe we het beste ruim 3 miljard in de zorg konden bezuinigen, zoals dat was afgesproken in het regeerakkoord.

Verenigde Staten gaan aan kop

De Verenigde Staten geven, afgezet tegen het nationaal inkomen, ook volgens de vernieuwde cijfers nog steeds het meeste aan zorg uit. Daar is niets in veranderd. Maar Japan volgt de VS in de nieuwe methodiek op de voet, samen met Zwitserland.

Bij Japan is dat vooral een gevolg van een andere registratie van de ouderenzorg, daar is het vergrijsde Japan veel geld aan kwijt. Bij veel landen blijken de kosten van langdurige zorg (verpleeghuizen, ouderen, gehandicapten) hoger uit te vallen als gevolg van betere en meer nauwkeurige registratie en kwalificatie.

Eigenlijk heeft Nederland een ‘nadeel’ gehad van zijn superieure registratie, zegt Erik Schut, hoogleraar gezondheidseconomie aan de Erasmus Universiteit. Volgens Schut hebben we met het CBS een van de beste registraties ter wereld. Juist omdat andere landen hun statistieken slechter op orde hebben, lijkt het alsof de kosten hier zoveel hoger zijn.

Betere gegevens aanleveren

Dus nu de dataverzameling vooral in andere landen wordt aangescherpt doordat zij verplicht via hun statistiekbureaus nauwkeuriger gegevens moeten aanleveren, komen er hogere kosten bovendrijven. De cijfers zijn met terugwerkende kracht aangepast. In 2014, de meest recente beschikbare data, staat Nederland op plaats zeven. Na Zwitserland, na Zweden, na Frankrijk, na Duitsland.

Maar let wel op de kleine verschillen, benadrukt hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen van het CBS. „Er is niet een specifieke reden dat Nederland nu zevende staat en eerst tweede. De VS staan stijf bovenaan, maar de verschillen tussen de landen daarachter zijn vrij klein, zowel voor als na revisie. Er zit dus een zekere mate van toeval in.”

De uitgaven in Nederland blijven hoog en het Centraal Planbureau voorspelde onlangs dat bij ongewijzigd beleid de gezondheidszorg een nog grotere hap uit de overheidstaart zal nemen. Want de uitgaven aan gezondheidszorg groeien sneller dan de economie.

Hoe dan ook, duidelijk is dat Nederland niet meer de op één na duurste zorg ter wereld heeft, en ook nimmer heeft gehad.