Ook tegen huis-tuin-en-keukenterreur valt iets te doen

Contra-terrorisme

Nice hield rekening met nucleaire en bacteriologische aanslagen. Met een aanval uit zee. Maar niet met een vrachtwagen. Toch vallen wel degelijk maatregelen te nemen.

De vrachtwagen die inreed op een menigte in Nice werd vrijdagmiddag weggesleept. Foto Boris Horvat / AFP

Het is niet zo dat de Franse autoriteiten geen rekening hadden gehouden met een aanslag in Nice. Integendeel. Sinds de aanslagen in Parijs geldt in Frankrijk de noodtoestand. Daar bovenop waren in Nice allerlei extra maatregelen genomen om het grote aantal evenementen deze zomer in goede banen te leiden, in samenwerking met het ministerie van Binnenlandse Zaken.

Toch groeit in Frankrijk de kritiek op het onvermogen van de regering om aanslagen te voorkomen. De populaire oud-premier Alain Juppé, in de race om de Republikeinse presidentskandidaat te worden bij de verkiezingen van 2017, zei tegen de radiozender RTL dat „als alle maatregelen waren genomen, deze tragedie niet was voorgevallen”.

Is dat zo? De autoriteiten hebben wel degelijk met veel scenario’s rekening gehouden. „Alle hypotheses worden getest, ook een nucleaire, radiologische, bacteriologische en chemische aanslag”, zei Francis Xavier Lauch, sub-prefect van het departement Alpes-Maritimes waar Nice toe behoort, in februari tegen Le Monde.

De krant sprak hem aan de vooravond van het carnavalsfeest dat Nice elk jaar in februari organiseert en waar een miljoen mensen op af komen. Het was de vuurdoop voor een zomer vol evenementen in de regio, waaronder het filmfestival in Cannes, vier wedstrijden van het EK-voetbal in Nice, en een vijfdaagse Nice Jazz Festival dat dit weekeinde zou beginnen maar inmiddels is afgelast.

Ter voorbereiding op deze evenementen hebben alle hulp- en veiligheidsdiensten in de regio geoefend op mogelijke calamiteiten, met als zwartste scenario een aanslag op het stadion met veel slachtoffers. De gebeurtenissen in Parijs lagen nog vers in het geheugen. In het geval van een aanval, zouden de ziekenhuizen in Nice, Cannes en Monaco klaar staan om slachtoffers op te nemen.

Israëlische generaal

De autoriteiten hadden ook de hulp ingeroepen van Nitzan Nuriel, een Israëlische generaal buiten dienst. Na onderzoek adviseerde hij om extra aandacht te besteden aan een aanslag vanuit zee, zoals het geval was in Mumbai in 2008. Toen vielen terroristen hotels en het treinstation aan met bommen en vuurwapens. In vier dagen kwamen 164 mensen om.

Aan een aanslag met een vrachtwagen had Nuriel kennelijk niet gedacht. Het onderstreept het onvoorspelbare karakter van het terrorisme. Er zijn oneindig veel manieren om een aanslag te plegen. Dit maakt het voor de autoriteiten enorm lastig om zich hier tegen te wapenen.

„Dit is wat de autoriteiten het meest vrezen – een huis-tuin-en-keuken-wapen dat door iedereen kan worden aangeschaft en op elk moment kan worden gebruikt”, zei Shiraz Maher, onderzoeker van het International Centre for Study of Radicalization and Political Violence aan het Londense Kings College, tegen de Amerikaanse zender NBC.

„Iedereen kan een aanslag als deze voorbereiden en plegen. Je hoeft niet het risico te nemen je aan te sluiten bij een terreurcel of naar Syrië af te reizen of iets dergelijks. Er is geen complot dat kan worden ontdekt of plan dat kan worden verijdeld. Deze aanvallers zijn al achter de vijandelijke linies, zoals IS het ziet.”

Lone wolfs

Vooralsnog zijn er geen aanwijzingen dat de dader van de aanslag in Nice banden heeft met een terroristische organisatie. Premier Manuel Valls zei vrijdagavond wel dat hij „zonder twijfel op een of andere manier verbonden is aan radicaal-islamitische groeperingen”. Mogelijk was hij slechts geïnspireerd door IS of Al-Qaeda, maar handelde hij alleen. Deze zogeheten lone wolfs zijn veel moeilijker te traceren door inlichtingendiensten dan terreurcellen die worden aangestuurd vanuit het buitenland.

En zelfs die zijn moeilijk op te sporen en in te rekenen, zoals bleek na de aanslagen in Parijs en Brussel. Volgens de Franse oud-minister Pierre Lellouche, lid van de parlementaire commissie die onderzoek deed naar de aanslagen in Parijs, zijn Frankrijk en Europa hardleers. De beveiliging in Frankrijk is gevaarlijk gebrekkig, zei hij tegen de BBC.

„Europa is extreem traag. Er gebeurt niets op het gebied van grenscontroles en het delen van informatie tussen inlichtingendiensten. In Frankrijk zijn er grote problemen in de coördinatie van informatie en het enorme aantal mensen, enkele duizenden potentiële terroristen, dat moeten worden gevolgd.” De daders van de aanslagen op Charlie Hebdo en die in Parijs in november, waren bekend bij de inlichtingendiensten van Frankrijk en België.

Lees ook een profiel van de dader: ‘Agressief, depressief en zeer op zichzelf’

Betonnen palen

Toch worden er na veel aanslagen wel degelijk lessen getrokken hoe de beveiliging kan worden verbeterd. Zoals in Israël, waar de afgelopen jaren meerdere aanslagen zijn gepleegd met voertuigen, zoals auto’s en graafmachines. In reactie daarop hebben de autoriteiten metalen pollers (inzinkbare palen) geplaatst om trottoirs waar veel mensen staan, zoals bij stoplichten en bushaltes, te beschermen tegen aanslagen.

Ook na de aanslag op de luchthaven van Glasgow (een Jeep vol met gasflessen reed in op een check-in-balie) werden maatregelen genomen om dit in de toekomst te voorkomen. Wegen zijn verplaatst, zodat ze niet meer naar de ingang van de terminals leiden, er werden betonnen pollers op de stoepen geplaatst en er werden controleposten neergezet uit de buurt van drukke terminals.

Het enige probleem is dat dit soort maatregelen vaak bedoeld zijn om de vorige aanslag te voorkomen, en niet de volgende. Anders hadden ze in Nice wel extra op de weg gelet in plaats van op de zee.