Jailhouse Islam: recrutering in de cel

Wetenschappers en terreurbestrijders maken zich grote zorgen over de recrutering van terroristen onder veroordeelde criminelen met een islamitische achtergrond.

De Belgische broers broers Khalid en Ibrahim El Bakraoui, mededaders van de aanslagen op vliegveld Zaventem en de Brusselse metro eerder dit jaar, zijn veroordeeld voor misdrijven waarbij zware wapens zijn gebruikt. Datzelfde geldt voor de Franse broers Saïd (34) en Chérif Kouachi, de daders van de aanslag op het Franse tijdschrift Charlie Hebdo. Zij zijn vrijwel zeker gerecruteerd in de gevangenis. Wetenschappers hebben er inmiddels ook een naam voor: „Jailhouse Islam.”

Volgens Liesbeth van der Heide, onderzoekster bij het Internationaal Centrum voor Contraterrorisme in Den Haag, wordt steeds duidelijker dat gevangenissen een goede plek zijn om mensen te recruteren voor de jihad. „Het gaat vaak om jongens die gezien hun situatie gevoelig zijn voor radicale ideologie. Voor hen is de jihad vaak een nieuw begin.”

Deze geradicaliseerde criminelen maken vaak gebruik van hun oude contacten in het criminelen milieu voor het verkrijgen van wapens en explosieven, zegt de Vlaamse wapenonderzoeker Nils Duquet. „De Belgische autoriteiten gaan ervan uit dat de broers El Bakraoui betrokken zijn geweest bij de aankoop van de wapens die zijn gebruikt bij de aanslagen in Parijs”, aldus Duquet.

Opmerkelijk is dat het type wapen waarmee de Franse terrorist Amédy Coulibaly vier bezoekers van een Joodse supermarkt in Parijs vermoordde, ook in Nederland is teruggevonden. Vorige jaar vond de politie in Nieuwegein 6 precies dezelfde automatische wapens van het type Ceská Zbrojovka Vz58 bij een groep criminelen die wordt verdacht van het voorbereiden van liquidaties in de onderwereld.

Justitie vermoedt dat die in Nederland gevonden wapens afkomstig zijn uit dezelfde bron als de wapens die de terrorist Coulibaly heeft gebruikt. Deze week werd bekend dat het Nederlandse Openbaar Ministerie zich aansluit bij een groot internationaal onderzoek naar de handel in deze automatische wapens. Daarbij wordt samengewerkt met autoriteiten in Duitsland, Frankrijk en Slowakije, waar de wapens als legaal werden verkocht.

Volgens radicaliseringsexpert Van der Heide ontstaat er door de recrutering van criminelen voor de jihad in de gevangenis een dilemma. In Nederland komen terreurverdachten in een speciaal regime terecht in gevangenissen in Rotterdam en Vught. „Daarmee voorkom je dat sterke persoonlijkheden in de gevangenis nieuwe recruten kunnen ronselen”, aldus Van der Heide. „Het nadeel van deze aanpak is wel dat de kans op deradicalisering van deze gevangenen heel erg klein is. En wat doe je dan als ze hun straf hebben uitgezeten.” Zij pleit voor een wat meer gedifferentieerde aanpak waarbij potentiële leiders in speciaal regime terechtkomen en de volgers de kans krijgen om in een gewoon detentieregime te deradicaliseren. Van der Heide wijst daarbij op Jason W., lid van de Haagse Hofstadgroep. „Hij is uiteindelijk toch gederadicaliseerd.”