België minder bewolkt, de evenaar juist vaker

Foto Istock

De hemel is steeds vaker wolkenloos op gematigde breedten – tussen de 30 en 50 graden noorder- en zuiderbreedte. Maar boven de noordelijke tropen is de jaargemiddelde wolkbedekking juist toegenomen. Dat blijkt uit Amerikaans onderzoek van satellietgegevens voor de periode 1983-2009 (Nature, 11 juli).

Wolken beïnvloeden het klimaat op twee manieren. Ze weerkaatsen inkomende zonnestraling en remmen daarmee klimaatopwarming. Maar wolken absorberen ook de vanuit de aarde terugkaatsende warmtestraling, wat opwarming juist bevordert. In het huidige klimaat is het eerste effect het sterkst, maar onduidelijk is hoe wolken gaan veranderen in een opwarmend klimaat en hoe deze veranderingen bijdragen aan de mondiale opwarming.

Volgens wolkendeskundige Pier Siebesma van het KNMI, die niet bij de studie was betrokken, zijn voor het eerst significante trends in de wereldwijde wolkbedekking voor zo’n lange periode in kaart gebracht. Beperking van de nu gebruikte satellieten is dat ze alleen waarnemen of er wel of geen wolken zijn. De wolkendikte, ook van invloed op klimaat, meten ze niet.

De waargenomen afname van de wolkbedekking rond met name de 40ste breedtegraad klopt volgens Siebesma met theorieën en modelberekeningen die voorspellen dat bij mondiale opwarming de Hadleycel naar het noorden uitbreidt. De Hadleycel is een luchtcirculatie, waarbij vanaf de evenaar warme, vochtige lucht opstijgt, en regenbuien vormt. De lucht stroomt noordwaarts, en lange tijd kwam de afgekoelde, droge lucht bij de 30ste breedtegraad weer naar beneden. Die neergaande tak is opgeschoven naar de 40ste breedtegraad. Dit stemt overeen met toenemende droogte in bijvoorbeeld Spanje en Italië.

Het onderzoek laat ook zien dat de top van het wolkendek hoger is komen te liggen. Hogere wolken houden warmte beter vast.

Als oorzaak van de wolkentrends noemen de onderzoekers twee oorzaken: een toename van broeikasgassen in de atmosfeer, en herstel na twee grote vulkaanuitbarstingen in 1982 (El Chichón, Mexico) en 1991 (Mount Pinatubo, Filippijnen).