Roem aan de helden van het ereveld

In Leusden staren ze je aan: de Sergejs, Trofims, Vladimirs en Nikolajs. Van over het graf weliswaar, maar toch. Ze zijn met zijn achthonderdvijfenzestigen. Soldaten van het Rode Leger: Russen, Oekraïners, Oezbeken, Kirgiezen, Georgiërs, Armeniërs. In de Tweede Wereldoorlog raakten ze krijgsgevangen.

michielkrielaars0
In Duitse kampen kwamen ze om.

Kort na de oorlog werd bij concentratiekamp Amersfoort een massagraf met 77 lijken ontdekt. „Ze maakten deel uit van de 101 Centraal-Aziatische krijgsgevangenen die hier in september 1941 aankwamen en door de Duitsers als Untermenschen werden behandeld”, vertelt Remco Reiding, die zich over hun postume lot ontfermt. „In april 1942 stierven 24 van hen door ziekte, honger en mishandeling. De overigen werden gefusilleerd.”

Na de bevrijding werden hun kadavers naast de ingang van de Leusdense begraafplaats Rusthof op een Russisch ereveld begraven. In 1947/’48 kwamen daar de stoffelijke overschotten bij van honderden andere Sovjet-krijgsgevangenen, -dwangarbeiders en -soldaten in Duitse dienst, die elders lagen. „Jaarlijks worden ze op 9 mei herdacht, wanneer Rusland de Dag van de Overwinning viert”, zegt Reiding als we tussen de grafstenen door naar het monument slenteren, waarop in het Russisch ‘Roem aan de Helden’ staat. „Veel diplomaten van voormalige Sovjet-republieken zijn er altijd bij.”

De Oezbeken hebben geen naam. In hun identieke grafstenen staat alleen ‘onbekende strijder’ gebeiteld. Van de anderen weten we dankzij hun overlijdensakte weliswaar hoe ze heten, maar niet waar ze vandaan komen. De 40-jarige Reiding is al achttien jaar bezig om dat uit te zoeken. Dankzij zijn speurtochten in honderden archieven in binnen- en buitenland heeft hij inmiddels van 199 omgekomen soldaten familieleden achterhaald. Zij komen nu naar Leusden om hun tranen te plengen, want eindelijk weten ze wat er met hun vader, oom of broer is gebeurd.

Ook heeft Reiding ervoor gezorgd dat inmiddels 390 graven door Nederlanders zijn geadopteerd. Als geen ander beseffen zij hoe groot de bijdrage van de Sovjet-Unie aan de overwinning op Hitler is. „Dat land heeft 26 miljoen mensen verloren”, zegt Reiding. „Dan snap je waarom zoveel Russen zich nu door het Westen bedreigd voelen.”

Drie dagen voor de herdenking van de slachtoffers van vlucht MH17 klinken zijn woorden wrang, gezien de wijze waarop de Russische regering met de waarheid omtrent die ramp omgaat. „Maar door de nagedachtenis van deze 865 soldaten in ere te houden, geeft Nederland aan Moskou het goede voorbeeld. Ook al zijn we die jongens vijftig jaar lang vergeten.”

Michel Krielaars (m.krielaars@nrc.nl) vervangt Tom-Jan Meeus in de wisselcolumn met Jannetje Koelewijn.