Het stadhuis is te wit, vindt de wethouder

Dossier Personeelsbeleid

Om arbeidsdiscriminatie tegen te gaan haalt gemeente Den Haag alle namen uit cv’s en brieven. „We moeten het goede voorbeeld geven.”

Foto Lars van den Brink

Mohamed el Farissi (25) werkte vroeger in een telecomwinkel in een nette, witte Haagse buurt. „Het gebeurde regelmatig dat klanten me pal voorbijliepen, op weg naar mijn Nederlandse collega’s”, vertelt hij. „Hetzelfde gebeurde bij een Surinaamse collega. Ik heb het gemeld bij mijn leidinggevende. Die zei: blijf gewoon lachen. Maar het was wel vervelend, zeker omdat je je verkooptargets moest halen.”

Nu doet El Farissi werk dat discriminatie moet voorkomen. Hij is stagiair bij de gemeente Den Haag. Zijn taak is het anonimiseren van sollicitatiebrieven en cv’s. Honderden brieven heeft hij de afgelopen maanden doorgelezen. De naam, het e-mailadres, geboorteplaats, nationaliteit en talenkennis maakt hij zwart. Dan stuurt hij de brief door naar de sollicitatiecommissies.

Het gaat om een proef met anoniem solliciteren voor vacatures in hogere salarisschalen (2.636 tot 6.201 euro). De proef loopt al bijna een half jaar en wordt uitgevoerd met een onderzoeksbureau. Het initiatief komt van Rabin Baldewsingh, PvdA-wethouder van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Hij woonde als kind in Suriname en sinds 1980 in Den Haag. „Ik kan niet bewijzen dat het discriminatie was”, zegt hij, „ik heb ook geen echte kantoorcarrière gehad, maar bij alle sollicitatiebrieven die ik ooit heb verstuurd, ben ik nooit uitgenodigd.”

Kloongedrag

Het Sociaal en Cultureel Planbureau deed vorig jaar onderzoek naar discriminatie op de Haagse arbeidsmarkt. Onderzoekers verstuurden 500 fictieve sollicitatiebrieven met vergelijkbare cv’s, maar met Nederlandse, Marokkaanse en Surinaams-Hindoestaanse namen erboven. Mensen met een Nederlandse naam hadden 1,5 keer zoveel kans om uitgenodigd te worden als een Hindoestaanse Nederlander en 1,8 keer zoveel kans als een Marokkaanse Nederlander.

„Er is geen kant-en-klare oplossing voor discriminatie op de arbeidsmarkt”, zegt Paola Verduyn Lunel, diversiteitscoördinator van de gemeente. „Kloongedrag zit heel diep bij mensen: het is veilig om iemand te kiezen die op jou lijkt. Maar de vraag is eigenlijk: zijn we in staat om kritisch naar onszelf te kijken?”

De uitkomsten van het SCP-onderzoek sloegen volgens Baldewsingh in als „een bom” bij de gemeente Den Haag, de opdrachtgever van het onderzoek. „Ik vond het shockerend voor een land dat altijd prat gaat op zijn gelijkheidsbeginsel”, zegt de wethouder in zijn werkkamer. „Witte mensen met de beste wil zeggen wel altijd: iedereen hoort erbij, we moeten een afspiegeling van de samenleving zijn. Maar de wil tot verandering leidt blijkbaar nog niet tot verandering – you have to do it!”

Ook de gemeente is veel te wit, zo wit als het stadhuis (volksnaam: IJspaleis), zegt Baldewsingh graag in interviews. Den Haag telt 140 nationaliteiten en mensen van Nederlandse komaf zijn er in de minderheid. Maar bij de gemeente blijft de teller van „bicultureel talent” steken op 23 procent, in de hogere salarisschalen op 12 procent en bij de top op 5 procent. Baldewsingh: „Er werken hier zevenduizend mensen. We zijn een grote werkgever in de regio. Dan moeten we het goede voorbeeld geven.”

Pareltje?

„Kijk, zo ziet het er nu uit”, zegt Laurens Cramer, manager bij de dienst Stedelijke Ontwikkeling. Voor hem ligt een stapeltje sollicitatiebrieven met dikke zwarte strepen erdoor. In de kantlijn heeft hij met een marker opmerkingen gezet, zoals ‘aardig cv’, ‘is een starter’ en ‘twijfel’.

Cramer ontvangt de geanonimiseerde en genummerde brieven van Mohamed el Farissi. „Ik lees ze door met een senior collega, bespreek ze onderling en mail dan terug aan Mohamed: doe maar nummer 5, 13, 26, 33 en 41. Dan zegt hij ‘oké’, en dan krijg ik de namen door en de ongecensureerde brieven. Dan weet je dus pas om wie het gaat.”

Bij een van de 44 brieven heeft Cramer ‘pareltje?’ in de kantlijn gezet. Dat is de brief van de 25-jarige Yassin uit Rotterdam, de sollicitant die uiteindelijk is aangenomen als junior medewerker vastgoed. Bij hem had Cramer al het vermoeden dat hij van Marokkaanse afkomst was. „Ik kon zien dat hij stage had gelopen bij Propriété Immobilière in Casablanca, een vastgoedbeheerder.”

Maar dat is niet de reden waarom hij is aangenomen, zegt Cramer. „Nee, Yassin is intelligent, assertief, een onderhandelaar. Ik besef wel dat de gemeente streeft naar een afspiegeling van de stad – al klinkt dat wat politiek correct – maar ik laat het niet de doorslaggevende factor zijn. Ik haal als manager iemand niet binnen omdat het moet. Ik wil ook een soort van ‘ontzorgd’ zijn, dat ik geen gezeur heb.”

De gemeente Zwolle begint in augustus ook een proef, eentje „die verder gaat dan het tipp-exen van namen”, zegt een woordvoerder. Op online sollicitatieformulieren komt meer ruimte voor opleiding, werkervaring en vaardigheden. Een aparte dienst maakt hiermee van iedere kandidaat een anoniem profiel met alleen de belangrijke kenmerken voor een eerste selectie. De selectieteams moeten op basis daarvan mensen uitnodigen – en deze teams worden op hun beurt ook „divers samengesteld”.

De vraag is: helpen al die goede bedoelingen? Leidt anoniem solliciteren tot minder discriminatie en meer etniciteit op de werkvloer?

„Het is nog te vroeg om er iets over te zeggen”, meent Marcel Coenders, hoofddocent culturele diversiteit aan de Universiteit Utrecht. Samen met onderzoekers van de Radboud Universiteit en de organisatie Art.1 gaat hij de experimenten bij de gemeenten Den Haag, maar ook Utrecht en Amsterdam analyseren. „Eerder onderzoek naar anoniem solliciteren in binnen- en buitenland geeft een wisselend beeld”, zegt Coenders.

In Nijmegen is in 2006-2007 een proef gehouden die mislukte, maar die was te klein van opzet, volgens Coenders. Ook proeven in Alphen aan den Rijn, het Amsterdamse stadsdeel Westerpark en door uitzendbureau Manpower waren geen succes. Het anoniem solliciteren leek in alle gevallen geen effect te hebben: er werden niet significant meer kandidaten met een buitenlandse achtergrond aangenomen.

Baankansen vergroten

Maar een groot onderzoek in Duitsland in 2012 onder 8.550 kandidaten leverde wel positieve resultaten. Anoniem solliciteren kán discriminatie tegengaan in de eerste fase van het sollicitatieproces, zeiden de onderzoekers. Het kan zo de baankansen van mensen met een niet-Nederlandse achtergrond ook vergroten. Maar het kan vooroordelen weer niet wegnemen bij de tweede of derde ronde.

De resultaten van de huidige proeven in Den Haag, Utrecht en Amsterdam gaan uiteindelijk naar het kabinet en de Tweede Kamer. Ze worden onderdeel van de rapportage over het ‘actieplan arbeidsmarktdiscriminatie’ van minister Asscher van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (PvdA). Van rijksbrede invoering van anoniem solliciteren is Asscher in ieder geval geen voorstander, zegt zijn woordvoerder: „Het komt erop neer dat je je moet verstoppen om een baan te krijgen.”

Wethouder Baldewsingh heeft zijn partijgenoot Asscher al vaker uitgedaagd om het voorbeeld van Den Haag te volgen, maar vergeefs, zegt hij: „Ik begrijp niet waarom we in Nederland niet een beetje out of the box kunnen denken om de kansen voor onze jongeren te maximeren.”

Voor Baldewsingh is de proef al geslaagd als meer mensen met een buitenlandse achtergrond gaan solliciteren. Dat deze proef loopt, wordt vermeld: bij de online vacatures van Den Haag staat dat de gemeente een pilot met anoniem solliciteren houdt.

Volgens de laatste cijfers hebben sinds januari bijna 1.500 mensen gesolliciteerd op 45 vacatures. De gemeente doet nog geen uitspraken over de geselecteerde kandidaten, maar zegt dat meer mensen met een migrantenachtergrond hebben gesolliciteerd dan normaal, op dit moment 50 procent meer. „Dat is gigantisch, hè. Als die mensen meer zelfvertrouwen krijgen, vind ik het een belangrijke indicatie om het gemeentebreed in te voeren.”

Vorige week heeft Baldewsingh een eerste bijeenkomst gehad met dertig bedrijven en organisaties in de regio. Een tiental wil verder praten over hoe ze hun personeelsbestand gemengder kunnen maken en enkelen denken over invoering van anoniem solliciteren, volgens de gemeente.

Baldewsingh: „Ik wil die bedrijven tot een uitspraak verleiden: gaan jullie ook over tot anoniem solliciteren? Ik hoop van wel. En zo niet, dan hoor ik graag de beweegredenen.”