De ondergrondse strijd tussen Israël en Hamas

Israël heeft aanwijzingen dat Hamas zijn tunnelactiviteiten uitbreidt. Met nieuwe technieken intensiveert het land de inspanningen om tunnels op te sporen.

Foto AFP

In de hitte van juni verbouwen Naim al-Najar en Amin al-Najar (beiden 24) hun watermeloenen en komkommers. Hun gasten mogen een vrucht proeven, zo van het land. Lekker. Aan de horizon graaft een Israëlische bulldozer naar tunnels.

Dit is de realiteit van Khuza’a, een stadje in de Gazastrook waar de meerderheid van de bewoners tot de Al-Najar-clan behoort. Na de verwoestingen van twee jaar geleden, tijdens de laatste Gaza-oorlog tussen Israël en Hamas, staan de meeste huizen hier weer overeind. Maar de strijd gaat onderhuids – en vooral ondergronds – gewoon door.

Het lijkt erop dat Israël gisteren een tunnel heeft gebombardeerd. Althans, dat beweren diverse Palestijnse bronnen. Het Israëlische leger wil dit niet bevestigen. Duidelijk is wel dat Hamas tunnels graaft, en dat Israël alles in het werk stelt om ze te ontdekken en te vernietigen.

Foto Derk Walters

Foto Derk Walters

De tunnels waren de belangrijkste reden die Israël gaf voor zijn grondoperatie in de Gazastrook in 2014. De oorlog begon immers nadat dertien Hamas-strijders opdoken uit een tunnel vlakbij een kleine kibboets.

De afgelopen maanden ontdekte Israël twee tunnels die Hamas onder de grens door had gegraven. Anders dan tunnels naar Egypte, die voor smokkel bedoeld waren, zijn deze gangen ontworpen om aanvallen uit te voeren, mensen te kidnappen of allebei. Zo’n ontvoering kan lucratief zijn: vijf jaar geleden ruilde Hamas de ontvoerde Israëlische soldaat Gilad Shalit tegen 1.027 Palestijnse gevangenen.

Israël heeft aanwijzingen dat Hamas zijn tunnelactiviteiten uitbreidt. Daarom worden ook de inspanningen verhoogd om die tunnels op te sporen – in Israël én in Gaza. Sinds begin mei, zeggen de boeren van Khuza’a, komen Israëlische bulldozers de grens over om hún land af te graven. En dat niet alleen: de Al-Najars zeggen dat ze elke avond worden beschoten. „Wij zitten op 250 meter van de grens. Ze willen ons hier weg hebben.”

Aan de andere kant van de grens, in een veld nabij kibboets Ein HaShlosha, opent commandant Shay A. – die zijn achternaam niet mag geven – van de Israëlische Kfar-infanteriebrigade een zware, rode deur. Erachter bevindt zich een betonnen gang die schuin naar beneden loopt. Het is een ingang die Israël zelf groef nadat het op dertig meter diepte een onafgemaakte Hamas-tunnel had ontdekt.

Elektriciteitskabels

Foto Derk Walters

Foto Derk Walters

Deze inmiddels onklaar gemaakte tunnel is ongeveer 1,70 meter hoog en mansbreed. Langs het plafond lopen elektriciteitskabels. Hier en daar is er een spaarlamp ingedraaid. Hamas-strijders, zegt commandant A., vertoeven soms dagenlang in de klamme, onderaardse hitte voordat ze een opdracht krijgen. Helemaal ongerieflijk is dit niet: zo kunnen ze er wel gewoon hun telefoon opladen.

In maart van dit jaar kwam naar buiten dat Israël een ‘ondergrondse Iron Dome’ zou hebben ontwikkeld om tunnels op te sporen. Iron Dome is het afweersysteem dat raketten uit de lucht knalt. Maar hoe deze techniek werkt, daarover kan A. geen mededelingen doen. „We kijken in de grond”, zegt hij alleen maar.

Er bestaan verscheidene technieken om ‘in de grond te kijken’. Eén mogelijkheid is de ground penetrating radar, die in de woestijn werkt tot op wel honderd meter diepte. Een andere mogelijkheid is seismiek, waarbij geluidsgolven de aarde in worden gestuurd. Vooral passieve seismiek lijkt geschikt. Deze techniek wordt ook gebruikt om aardbevingen te voorspellen. In het geval van tunnelopsporing zou het op veel kleinere schaal worden ingezet.

Binnenkort zou het tunnelgraven weleens fysiek onmogelijk kunnen worden. In juni werd bekend dat het grenshek tussen Israël en Gaza wordt vervangen door een betonnen muur, die op strategische plaatsen ook tientallen meters de grond in zou moeten steken. Dit zou Israël tegen de twee miljard euro gaan kosten.

Zelfgemaakte explosieven

Het kan volgens commandant A. best zijn dat de boeren in Khuza’a een Israëlische bulldozer gezien hebben. „Die gaan soms een klein stukje, zeg vijftig meter, Gaza in om tunnels te ontdekken. Misschien waren ze zelfgemaakte explosieven aan het opsporen die we vaak aantreffen aan het grenshek.”

En schieten, zoals de boeren zeggen? Wat er soms gebeurt, aldus de commandant, is dat inwoners van Gaza het hek naderen om de Israëlische reactie te testen.

„Dan vragen wij ons af: zijn dat dan wel echt boeren? De ene keer zeggen ze dit, de volgende keer dat.”

Commandant A. patrouilleert in vol ornaat, compleet met M16 en verrekijker. Het is een zenuwachtige bedoening aan de grens. „Zie je die wachttoren? Van daaruit houdt Hamas ons in de gaten. En ze weten dat wij dat weten. Het is een soort spel.”

In het laatste huis aan de hoofdweg van Khuza’a voor de grens woont de 35-jarige Wissam al-Najar met zijn vrouw en vijf kinderen. Tijdens de oorlog van 2014 vluchtte het gezin onmiddellijk toen Israëlische tanks de grens over waren getrokken, waarna ze zeven weken in een school verbleven. Hun huis bleef slechts gespaard omdat Israël er een legerbasis van had gemaakt.

De laatste maanden ziet de familie veel voortekenen van een nieuwe oorlog. Wissam al-Najar, terwijl hij op zijn veranda op abrikozen trakteert:

„Elke nacht horen we hun honden, en je hoort de kogels. Vaak denken we dat de oorlog al weer begonnen is.”

Kan Al-Najar inderdaad Israëlische honden en kogels hebben gehoord? Nee, zegt commandant A. „We komen niet zo diep de Gazastrook in. Misschien hoorden ze een oefening aan onze kant van de grens.”

Op de veranda van Wissam al-Najar is een kanarie te horen. Na elke oorlog – er waren er drie sinds 2008 – waren de vogels als eerste verdwenen, zegt hij. Die Vögelein schweigen im Walde. „Elke keer brengen we de vogels terug. We houden zo van het geluid.”