Werknemers naar de top? Yes please

De Britten stemden tegen Europa.En wat krijgen ze nu?Een beetje meer Europa. Althans: nieuwe normen voor ondernemingsbestuur die meer overeenkomen met de Nederlands-Duitse opvattingen over hoe moderne grote bedrijven geleid moeten worden.Met dank aan de nieuwe minister-president, Theresa May.

Hoe kan dat?

We draaien de film even terug naar de vrijdagmorgen na de nacht van Brexit – het geslaagde referendum om de Europese Unie te verlaten. Nigel Farage, de leider van de anti-EU-partij UKIP, vierde de overwinning. Leve de onafhankelijkheid. En onder de tegenstanders die hij had gevloerd noemde hij ook big business – de Britse multinationals die tegen Brexit hadden geageerd.

En nu neemt uitgerekend de nieuwe Conservatieve minister-president May die bedrijven op de korrel. Zij zei maandag: „Ik wil veranderingen in de manier waarop big business wordt bestuurd.” Zij waarschuwde tegen onverantwoordelijk ondernemingsbeleid. Tegen de fat cats, de volvette bazen. Tegen „hetzelfde kleine, besloten en eenzijdig samengestelde groepje waar de toezichthouders bij ondernemingen (zeg maar: de commissarissen) worden gerekruteerd”. Zij wil dat de aandeelhoudersvergadering bindende uitspraken kan doen over de beloningen van individuele directeuren. Zij pleitte voor consumenten bij de commissarissen, ja zelfs voor de vertegenwoordiging van werknemers.

Middenin de opgestoken eurostorm stak May het Kanaal over en sloeg zij een brug naar de gedragscodes voor het bestuur van Neder-Duitse ondernemingen. In Duitsland leveren de werknemers (lees: meestal de vakbonden) de helft van de commissarissen. De zogeheten Mitbestimmung. In Nederland heeft de ondernemingsraad een voordrachtsrecht voor commissarissen tot eenderde van het totaal aantal commissarissen.

Het Neder-Duitse ondernemingsbestuur gaat ervan uit dat een onderneming niet alleen werkt ten bate van het dividend van de aandeelhouders. Dat ook de belangen van werknemers, leveranciers en de samenleving als geheel gediend moeten worden. In het Britse ondernemingsbestuur staat de aandeelhouder traditioneel centraal. Nog een verschil: in Neder-Duitsland bestaat het bestuur van grote ondernemingen uit twee gescheiden geledingen: bestuurders en commissarissen. In het Verenigd Koninkrijk vormen zij één board of directors.

Tot zover de ideologie en de theorie. Wat is de praktijk?De nationale fans vinden hun lokale team natuurlijk het beste, maar als het om debacles, schandalen en wanbestuur gaat, ontloopt men elkaar niet zoveel. De beleggers van Royal Bank of Scotland gingen in 2007 juichend akkoord met de overname van ABN Amro, de overname die hun bank een jaar later zou vernietigen. Volkswagen lapte milieuregels aan zijn laars, zonder dat commissarissen of aandeelhouders wisten wat er gaande was. En technisch installatiebedrijf Imtech was een Nederlandse beurslieveling die implodeerde na een grootse fraude.

De Britten zagen tot nu toe niks in de Neder-Duitse normen voor werknemersinvloed. Ze waren bang voor de vakbonden. De klassenstrijd. Bovendien: waarom veranderen? Zij hadden modern ondernemingsbestuur toch zelf uitgevonden? Daarom heet dat ook overal corporate governance.

Maar nu wankelt het establishment. Weg met die old boys. Mayday, mayday.

De column van Menno Tamminga en Maarten Schinkel keert weer terug na de zomervakantie