Springplank naar museumsector

Achtergrond Jongerencollectieven

Steeds meer musea hebben een jongerencollectief „Een ruil”, zegt Eye. „Wij leren wat jongeren willen, zij krijgen toegang tot ons netwerk.”

Foto De fotomeisjes

Tijdens de redactievergaderingen van online tijdschrift Nachtbrakers staat er standaard een fles gin en een krat bier op tafel. „Mensen doen iets voor de poen, het plezier of de prestige. Zolang er geen poen is moeten we ervoor zorgen dat het zo leuk mogelijk is”, zegt Meredith Greer, hoofdredacteur van het jongerenmagazine van de Amsterdamse Museumnacht (N8). Als hoofdredacteur is zij de enige die betaald krijgt voor haar werk, de rest van de jonge redacteuren, allen in de twintig, schrijft vrijwillig. „Moeite om nieuwe redacteuren te vinden hebben we nooit, ze zijn ontzettend trots op wat ze doen en zien het als een opstapje naar een baan in de culturele sector.”

N8 heeft Nachtbrakers, het Van Abbemuseum heeft de Young Art Crowd, Eye Filmmuseum heeft EXPOSED en het Groninger Museum heeft de GM-Insiders: steeds meer musea hebben een (vrijwillig) jongerencollectief. Ze organiseren yogalessen of picknicks en openingsfeestjes bij nieuwe tentoonstellingen. Evenementen voor leeftijdsgenoten, met soms honderden bezoekers. Allemaal richten ze zich op jongeren ergens tussen de 18 en 39, maar voornamelijk op twintigers. De jongerencollectieven van musea zijn een nieuwe trend in Nederland.

„Een ruilconstructie”, zo omschrijft hoofd educatie bij Eye Florine Wiebenga het werken met een jongerencollectief. „Wij leren van de jongeren wat zij willen van het museum en krijgen toegang tot hun netwerk: de dj’s die ze vragen voor een openingsfeestje kennen ze vaak persoonlijk. Op onze beurt delen wij ons netwerk en geven we de deelnemers de kans bijzondere werkervaring op te doen.”

Ook voor N8 was kennis van en over jongeren doorslaggevend om met jongere vrijwilligers te werken: „Wij richten ons op een jonge doelgroep”, zegt Meredith Greer. „Dat moet je niet door een veertiger laten doen. Dat werkt bijna nooit.”

Experimenteel

Bij het Van Abbemuseum in Eindhoven nam hoofd marketing en fondsenwerving Daniel Neugebauer het idee voor de Young Art Crowd mee uit Duitsland. „In Duitsland heeft bijna ieder museum een grote en bruisende jongerenvereniging. Bij het museum Kunsthalle Bielefeld waar ik eerder werkte hadden we een jongerenvereniging die bijna dubbel zo groot is als die in Eindhoven.”

Het programma van de Young Art Crowd is experimenteler dan wat musea in Duitsland doen, zegt Neugebauer. „Kunst en cultuur leven in Duitsland vanouds meer dan in Nederland, daar trek je met een traditionele lezing of rondleiding voor jongeren ook volle zalen. Ik heb gemerkt dat in Nederland interactieve dingen, zoals een portfolio-avond – waarbij jonge kunstenaars met hun werk naar het museum komen – het beste werken. Eindhoven is echt een stad van makers.”

Op het programma heeft Neugebauer inhoudelijk weinig invloed. „De coördinatoren kunnen in alle ruimtes van het museum komen. De beveiliging kent ze inmiddels. We proberen alles toe te staan. Laatst heeft zelfs een deel van de Young Art Crowd in het museum geslapen.”

De musea zijn enthousiast over de resultaten van de jongerencollectieven. „We bereiken een jonger publiek”, vertelt Florine Wiebenga van Eye. „De openingsfeestjes van onze tentoonstellingen waren altijd wat traditionele gelegenheden, maar sinds EXPOSED erbij is aangesloten bruist het.”

Dat de jongeren de ouderen op sleeptouw nemen merken ze ook in Eindhoven. De Young Art Crowd is onderdeel van de Vereniging Vrienden van het Van Abbemuseum: „We zien dat de leden van de reguliere vereniging, gemiddelde leeftijd boven de zestig jaar, actiever worden door het enthousiasme van de jongerenafdeling. Inhoudelijk komen de jongeren ook vaak echt met goede ideeën, die ik direct doorspeel aan de directie.”

Werkervaring

In ruil voor hun inzet, die varieert tussen de 3 uur en 20 uur per week, krijgen de deelnemers van de verschillende projecten hooguit een vrijwilligersvergoeding. De projecten worden door veel van de deelnemers gezien als springplank naar een baan in de museumsector. Over de deelnemers aan Nachtbrakers zegt Meredith Greer: „Ik zie deze twintig mensen in de toekomst echt Amsterdam veroveren. Nu al stromen er veel door naar musea.” Een plek om ervaring op te doen in de museumwereld is geen overbodige luxe, stelt Greer. „Er zijn in de huidige economie maar heel weinig vacatures in de culturele sector. En voor de vacatures die er zijn wordt veel ervaring gevraagd.”

Met Nachtbrakers wil Greer de jongeren helpen zich te ontwikkelen. „Zo geven we bijvoorbeeld interviewtrainingen en delen we graag ons netwerk.” Ook Florine Wiebenga van Eue spreekt over EXPOSED als een werkervaringsplek: „Als de jongeren uit de groep ideeën hebben om iets te doen bij Eye buiten EXPOSED om dan helpen we ze daar graag bij.” In de twee jaren dat EXPOSED nu bestaat, hebben twee deelnemers een aanstelling bij het museum gekregen.

Een garantie op een baan is het allerminst, zegt Nadine van der Graaf van het Groninger Museum, dat met de GM-Insiders een team van 16 studentvrijwilligers heeft: „Veel hebben er natuurlijk wel die ambitie, maar wij zijn een kleine organisatie, en veel vacatures zijn er helaas niet.” De studentvrijwilligers bij het Groninger Museum organiseren regelmatige kleine en grotere evenementen in het museum, vaak in samenwerking met een studentenvereniging. Bij de tentoonstelling Nieuwe Wilden organiseerde de groep bijvoorbeeld het Go Wild Festival, een avond met film, bands, dans en workshops met ongeveer 200 bezoekers.

Selectie

De deelnemers aan de collectieven zijn voornamelijk hoger opgeleide jongeren die al geïnteresseerd zijn in kunst en cultuur. „We merkten bij Eye dat we al moeite hadden om jongeren met culturele interesse binnen te krijgen, dat was de eerste uitdaging”, licht Wiebenga toe. „Hierna kunnen we ons misschien richten op jongeren met een lagere opleiding of jongeren die nog niets met cultuur hebben.”

Ook Nachtbrakers bindt vooral hoger opgeleide jongeren met een interesse in cultuur aan zich. „Als het platform eenmaal echt goed draait kunnen we ons meer op de diversiteit richten”, zegt Meredith Greer. Inhoudelijk probeert Nachtbrakers wel een breed publiek aan te spreken: „Soms is het leuker om met een rapper naar het museum te gaan dan met een curator.”

Voor EXPOSED werkt Eye met een strenge selectieprocedure, waarbij van de kandidaten die op sollicitatiegesprek komen wordt verwacht dat ze al enige ervaring hebben. „Dat is ook nodig, we verwachten van de deelnemers dat ze zelfstandig een groot evenement kunnen organiseren”, benadrukt Wiebenga.

De Young Art Crowd werkt niet met zo’n strenge selectieprocedure voor haar coördinatoren. Het coördinatieteam, dat uit ongeveer vijf mensen bestaat, draagt zelf nieuwe mensen aan. „In het begin heb ik het geprobeerd met een officiële vacature en selectieprocedure, maar dat leverde toen vooral mensen op met een heel zakelijke instelling”, zegt Neugebauer. „Dit werkt volgens mij alleen als de jongeren het ook echt voor het museum doen, en niet alleen voor hun cv.”