Horror, verveling of de toekomst?

Facebook Live

Door de video’s van Amerikaans politiegeweld, staat livestreamen in de belangstelling. Gaat Facebook hiermee de televisie vervangen?

Of is het daarvoor te saai?

Het wordt een ‘game changer’ genoemd: voortaan kijken we anders naar politiegeweld in de Verenigde Staten door één video. Miljoenen mensen bekeken de schokkende Facebookvideo van Diamond Reynolds waarin ze vastlegt hoe haar vriend doodbloedt achter het stuur van zijn auto, nadat een politieagent hem vier keer in zijn zij had geschoten. Omstanders filmden eerder politiegeweld tegen zwarte Amerikanen, maar niet eerder zaten we er zo dicht bovenop; het was alsof je er zelf bij was.

Door apps als Facebook Live, Periscope en Snapchat is het de normaalste zaak van de wereld geworden om vanuit elke locatie video-opnames de wereld in te sturen, iets waar nog niet zo lang geleden een cameraploeg en satellietwagen voor nodig waren. Dat heeft verstrekkende gevolgen. Positieve, zoals het aan de kaak stellen van politiegeweld, en negatieve, want ook terreurdaden, (zelf)moorden en verkrachtingen worden live de ether in geslingerd.

Vooral Facebook Live, dat sinds april wereldwijd beschikbaar is, heeft livestreaming in korte tijd populair gemaakt. Met 1,09 miljard bezoekers per dag heeft Facebook meer kijkers dan elk regulier tv-kanaal en concurreert het direct met Googles YouTube, dat overigens ook zijn eigen livestreaming-app ontwikkelt.

Facebook doet er alles aan om de videodienst succesvol te maken. Live uitgezonden filmpjes (die achteraf kunnen worden teruggekeken) staan standaard hoog op de allesbepalende newsfeed. Het sociale netwerk nam ruim honderd nieuwsorganisaties in de arm om boeiende live-uitzendingen te maken. Als het aan Facebook ligt wordt Live het medium waarop we intieme momenten delen met vrienden en het laatste nieuws bijhouden. Geef het nog vijf jaar en dan heeft video geschreven tekst op sociale media vervangen, voorspelt Facebookbaas Mark Zuckerberg.

De schokkende video van Diamond Reynolds – niet de eerste keer dat de dood van een persoon live werd vastgelegd – roept de vraag op hoe die toekomst eruitziet. Gaat livevideo sociale media en de samenleving radicaal veranderen? Of is het een hype die snel zal overwaaien? Vijf scenario’s:

1. Een privacy-nachtmerrie

Door de lancering van Live begint Facebook steeds meer te lijken op The Circle, het machtige technologiebedrijf en sociale netwerk uit Dave Eggers’ gelijknamige roman. In dat boek brengt The Circle een livestreaming camera op de markt die al gauw leidt tot de ideologie dat mensen ‘transparant’ moeten worden: gebruikers hangen de camera permanent om hun nek omdat ze geloven dat als potentieel miljarden mensen met je meekijken, je sneller geneigd bent de juiste beslissing te nemen.

Ook Zuckerberg gelooft dat totale transparantie de wereld kan verbeteren. Hij schreef bijvoorbeeld dat de video van Reynolds aantoont hoe belangrijk het is om „een open en verbonden wereld” te hebben.

In het boek eindigt het niet goed. De ideologie van The Circle creëert een surveillancemaatschappij waarin iedereen elkaar in de gaten houdt en het niet lang duurt voordat ook gedachten publiek bezit worden.

2. Het einde van het geschreven woord

Tekst maakt op internet steeds vaker plaats voor video. Een voorbeeld van die ontwikkeling is het onder jongeren immens populaire Snapchat waarop gebruikers elkaar video-updates sturen in plaats van geschreven berichten. Ook grote nieuwsorganisaties als BuzzFeed, Vice en The New York Times investeren steeds meer in video.

Die transitie heeft twee oorzaken: jongeren kijken liever naar video dan naar tekst en adverteerders betalen er meer voor, omdat zij denken dat reclameboodschappen beter in beeld en geluid zijn over te brengen. Zuckerberg en zijn Europese chef Nicola Mendelsohn voorspellen dat we over vijf jaar alleen nog maar via videoboodschappen op sociale media communiceren.

3. Facebook concurreert met televisie

Na een lange dag op kantoor, schopt u uw schoenen uit om eens lekker op de bank neer te ploffen en de tv aan te zetten voor een avondje Facebook. Zuckerberg maakt er geen geheim van dat hij van Facebook een videobedrijf wil maken dat precies weet waar de kijker (en adverteerder) behoefte aan heeft: een filmpje over de eerste stapjes van een kleinkind of het laatste bericht van uw favoriete nieuwslezer.

Geen wonder dat ook in Hilversum tv-makers er nerveus van worden. Wat als Facebook de rechten koopt van de Eredivisie? Geen ongegronde zorg: Twitter kaapte eerder tien American football-wedstrijden weg voor de neus van Facebook.

Ook video’s van online nieuwsbedrijven kunnen een bedreiging vormen voor bestaande tv-zenders. Vorige maand lekte uit dat Facebook voor 50 miljoen dollar exclusieve deals heeft gesloten met ruim honderd nieuwsorganisaties om live video voor het netwerk te produceren. Hoe lang duurt het nog voordat Facebook de volgende House of Cards uitzendt?

4. De verkeerde mensen gaan livestreamen

De video van Reynolds was niet de eerste schokkende livestream op het platform en zal niet de laatste zijn. Nadat IS-sympathisant Larossi Abballa vorige maand een politieagent en zijn vrouw had neergestoken in een Parijse buitenwijk, zond hij beelden van de plaats delict uit op Facebook Live en spoorde kijkers aan zijn voorbeeld te volgen. Drie dagen filmde een man in Chicago zichzelf op Facebook toen hij tot schrik van zijn volgers plotseling werd neergeschoten. Eerder werden op Facebook en Twitter verkrachtingen, dodelijke schietpartijen en zelfmoorden live gedeeld.

Tot voor kort lag de verantwoordelijkheid voor wanneer het beeld op zwart gaat bij tv-omroepen, die een overzichtelijk aantal kanalen beheerden. Nu iedereen live kan uitzenden, krijgen techbedrijven als Facebook en Twitter die taak in de schoot geworpen. En zij lijken geen pasklaar antwoord te hebben op gebruikers die gewelddadig materiaal uitzenden (zie kader). Vooralsnog vertrouwen ze op kijkers die ongewenste streams melden, waarna ze uit de lucht kunnen worden gehaald. Maar met live-video is het kwaad dan al geschied. Gaat de horror die sommige gebruikers uitzenden zich tegen de platforms keren?

5. Zelfs Facebook kan livestreamen niet populair maken

Livestreamen is populair, maar nog lang niet zo ingeburgerd als het versturen van een tweet of status-update. Kijk maar naar Facebooks interactieve kaart waarop alle live-uitzendingen van het moment te zien zijn. In een stad als Amsterdam zijn maar een paar livestreamers tegelijkertijd actief, de meesten hebben maar een handvol kijkers.

De reden? Het kan nogal saai zijn. De gemiddelde livestream wordt gemaakt door een wildvreemde die een langdradig verhaal vertelt waarvan je het begin hebt gemist. Het wordt pas interessant als een van je vrienden livestreamt of een professionele nieuwsorganisatie met berichtgeving komt waar je iets aan hebt.

Het dagelijkse leven is doorgaans betrekkelijk oninteressant. Daarom knippen tv-makers alle saaie onderdelen uit hun opnamen. Facebook mag dan wel voorspellen dat we over vijf jaar op geen andere manier communiceren, maar livestreaming kan tegen die tijd net zo goed zijn beland op het kerkhof van gesneuvelde tech-innovaties, omdat het te slaapverwekkend bleek.