Hillary en Bernie werken samen, maar zijn revolutie gaat door

Verkiezingen VS

Sanders steunt nu Clintons presidentskandidatuur. Zijn campagne heeft de Democraten veranderd.

Hillary Clinton en Bernie Sanders dinsdag samen tijdens een Foto Brian Snyder/Reuters
washington

Acht jaar geleden stond ze zelf achter de winnaar van de Democratische voorverkiezingen. Hillary Clinton weet hoe moeilijk het is om een presidentscampagne te staken. Zelf gaf ze zich in 2008 pas na zes maanden strijd met Barack Obama gewonnen, en verscheen ze toen samen met haar tegenstander in het dorpje Unity, New Hampshire.

Dinsdag was Clinton weer in New Hampshire, deze keer zelf als de winnaar. Achter haar stond Bernie Sanders, de 74-jarige senator. Een half jaar na het begin van de voorverkiezingen erkende hij zijn nederlaag. Clinton had niets dan lof voor Sanders. „Hij heeft een generatie jongeren energie gegeven, en ze in het politieke proces betrokken. Bernie Sanders heeft een beweging gebouwd die groter is dan één kandidaat, of één campagne.”

Met de officiële steun van Sanders voor Clinton eindigt een voorverkiezing die misschien nooit écht spannend was, maar die van enorme betekenis is voor de toekomst van de Democratische Partij. De permanente chaos bij de Republikeinen zorgde ervoor dat de verkiezing wat in de luwte plaatsvond. Dat is ten onrechte. Aan de wortel van de strijd tussen Clinton en Sanders lag een groot ideologisch meningsverschil, dat de partij al enkele jaren splijt. Clinton heeft deze slag gewonnen, maar de Sanders-school zal de komende jaren aan kracht winnen.

Bernie Sanders kondigde medio vorig jaar een ‘politieke revolutie’ aan. De destijds onafhankelijke senator kwam met systeemkritiek op de manier waarop de Amerikaanse democratie is georganiseerd. „Het systeem is gemanipuleerd”, zei hij vaak, en dient louter de belangen van een politieke en economische elite. De groeiende ongelijkheid in de VS is volgens Sanders een gevolg van deze manipulatie.

Populaire socialist

Dat de ‘democratisch socialist’ zo populair werd, was voor de Democraten een grote verrassing. Bijna niemand rekende erop dat Hillary Clinton, de favoriet van de partijtop, serieuze concurrentie zou krijgen. Maar Sanders’ boodschap sloeg aan. Opmerkelijk, in een land waar ‘socialist’ in de vorige eeuw nog een scheldwoord was. Maar de Koude Oorlog is alweer jaren voorbij, en de aanhang van Sanders is jonger, en niet gevormd door die tijd. Zijn ongepolijste manier van spreken, zijn warrige haar en hese stem gingen in zijn voordeel werken. Sanders-aanhangers kwamen vaak met duizenden tegelijk opdagen. Op zijn bijeenkomsten liep een jong, wit en hoogopgeleid publiek rond. Millennials, die meestal niet met de Democratische Partij verbonden waren.

Sanders was vanaf het begin kritisch op de partijkoers. Volgens hem is de partij afgedreven van het belangrijkste ideaal: opkomen voor de midden- en onderklasse. Sanders ziet dat de partij steeds meer naar het politieke midden is opgeschoven. Als het om culturele kwesties gaat, het homohuwelijk bijvoorbeeld, heeft de partij een progressief profiel. Maar op het gebied van de economie, of buitenlands beleid, is er volgens hem nauwelijks verschil met de Republikeinen.

Sanders pleitte voor een landelijk minimumloon van vijftien dollar, een ruime verdubbeling in de meeste staten. Hij prees Scandinavische verzorgingsstaten, en praatte vaak over het toegankelijker maken van zorg en hoger onderwijs.

Wat door zijn standpunten heen klonk, was kritiek op de Derde Weg-koers die de partij al sinds het presidentschap van Bill Clinton (1993-2001) vaart. Democraten geloven sindsdien sterk in internationale samenwerking, handelsverdragen, en zo nodig militaire interventies. Sanders nam het op voor de verliezers van het internationale denken. Zo bood hij ontevreden kiezers een alternatief voor Hillary Clinton, door haar geschiedenis een symbool van de Derde Weg. Sanders haalde met deze boodschap ruim dertien miljoen stemmen, een teken dat veel kiezers zijn wantrouwen delen.

Sanders heeft veel toezeggingen gekregen van Clinton. Bondgenoten nemen plaats in de partijcommissie die een verkiezingsprogramma schrijft. Inhoudelijk heeft hij de partij al naar links gedwongen. In het programma staan nu ook verhoging van het minimumloon, afschaffing van de doodstraf en meer regels om banken aan banden te leggen. En Clinton omarmde grotendeels Sanders’ plan voor gratis hoger onderwijs, belangrijk voor jongeren.

Clinton heeft zijn aanhang hard nodig

Opgeven was niet eenvoudig voor Sanders. Een naaste medewerker zegt: „Je kunt niet de ene dag de revolutie uitroepen, en de volgende dag naast Clinton gaan staan. We hebben weken nodig gehad om de achterban hierop voor te bereiden.”

Clinton kon er weinig van zeggen. Zijzelf voerde in 2008 ook maandenlang een hopeloze strijd tegen Barack Obama, en ze heeft de Sanders-aanhang nu hard nodig. Ze kan na de steun van Sanders de strijd met Donald Trump aangaan. Maar de verdeeldheid in de partij blijft.

De activistische vleugel is met Sanders pas echt wakker geworden, en eist een grote koerswijziging. Van een partij die zich concentreert op macht, willen zij een partij maken die uitgaat van principes. Het zal Clintons tijd wel duren, maar daarna zal hierover een groot conflict losbarsten. De invloed van Bernie Sanders in de Democratische Partij zal nog jaren te merken zijn.