Geen enkele toenadering tussen Spaanse partijen

Politieke impasse

Na de verkiezingen van vorige maand voert de winnaar, zittend premier Rajoy, verkennende gesprekken. Maar er blijft een patstelling bestaan.

Foto AFP

Mariano Rajoy en Pedro Sánchez droegen allebei een rode stropdas naar de ontmoeting waarop ze woensdagmorgen de vorming van een nieuwe regering bespraken. Maar verder kwamen de leiders van de conservatieve Partido Popular en de socialistische PSOE niet tot elkaar.

Ook al vraagt het nieuwe politieke landschap om samenwerking, de twee aartsrivalen blijven recht tegenover elkaar staan. Rajoy wil hoe dan ook een poging wagen eind juli aan het hoofd van een nieuwe regering te staan.

Rajoy mag dan twee keer achter elkaar als leider van de PP als grootste uit de nationale verkiezingen zijn gekomen, zicht op een tweede termijn als premier van Spanje heeft hij vooralsnog niet. In een nieuwe zoektocht naar steun van andere partijen kwam Rajoy niet verder dan de mogelijke gedoogsteun van het liberale Ciudadanos. Het radicale Podemos en de socialistische PSOE wezen de handreiking van de conservatieve premier resoluut van de hand.

270616bui_verkiezingen

Spanje ging op 26 juni opnieuw naar de stembus nadat de verkiezingen van 20 december 2015 een versplinterd politiek landschap hadden opgeleverd. Pogingen een coalitie te vormen, mislukten. Deze patstelling werd eind vorige maand met de nieuwe uitslag niet verbroken. Al zijn de verschillende partijen zich er wel van bewust dat het voor de derde keer houden van verkiezingen een gotspe zou zijn. Rajoy: „Nieuwe verkiezingen zouden van de gekke zijn.”

In vergelijking met een half jaar geleden wist de PP met 137 van de 350 zetels weer een deel van het verloren terrein terug te winnen. Een deel van de winst valt toe te schrijven aan de Brexit, die veel Spanjaarden angst aanjoeg. Dat kostte vooral de nieuwe partijen Ciudadanos en Podemos veel stemmen. Dinsdag worden de nieuwe parlementariërs beëdigd.

Toch werd op 26 juni opnieuw duidelijk dat het tweepartijenstelsel waarbij de PP en PSOE elkaar decennia achtereen afwisselden, voorbij is. De twee partijen zijn nu op elkaar aangewezen voor het vormen van een meerderheidsregering. Een half jaar geleden weigerde Rajoy bij de mislukte formatie nog letterlijk een uitgestoken hand van Sánchez. De onderlinge verhoudingen zijn sindsdien verbeterd, de handen werden woensdag langdurig geschud, er werd een uur en twintig minuten gesproken, maar ze sluiten elkaar nog niet liefdevol in de armen.

Plan A, plan B en plan C

Het zogenoemde ‘Plan A’ van Rajoy, een nationale kabinet met PSOE en Ciudadanos, bleek na een eerste ronde van gesprekken tussen Rajoy en de andere partijleiders onhaalbaar. Partijleider Albert Rivera liet dinsdag opnieuw weten dat Ciudadanos niet in een regering gaat zitten waarvan Rajoy de premier is. De partij is wel bereid de PP de kans te geven een minderheidsregering te vormen, om zo nieuwe verkiezingen te voorkomen.

Door dit ‘Plan B’ van Rajoy te steunen zet Ciudadanos op slinkse wijze PSOE voor het blok. Want Rajoy maakt alleen serieus kans opnieuw premier te worden als hij naast Ciudadanos ook gedoogsteun krijgt van andere partijen. Pablo Iglesias van Podemos liet dinsdag na zijn ontmoeting met de demissionair premier weten tégen een regering van PP te zullen stemmen. De socialist Sánchez is nog lang niet zover dat hij Rajoy wil gedogen. Hij stelde de PP een blokkade van zijn partij in het vooruitzicht en koerst daarmee af op ‘Plan C’: nieuwe verkiezingen.

Zover is het nog niet. Maar het voornemen van Rajoy snel een regering te vormen, lijkt te mislukken. Hij zal nu waarschijnlijk het aanbod van koning Felipe VI aannemen om formateur te worden. Rajoy zal eind juli bij een eerste stemmingsronde niet de benodigde absolute meerderheid halen. En de kans dat dan 48 uur later meer parlementariërs ‘ja’ dan ‘nee’ zeggen tegen Rajoy en PP, is zeer gering. Spanje zal het deze zomer waarschijnlijk nog moeten doen zonder regering.

„Als ik echt geen kans krijg regering te vormen dan moeten we allemaal een periode van reflectie inlassen”, zei Rajoy na zijn gesprek met Sanchez. De kans dat hij dan in september alsnog premier wordt is niet groot. Hij zal zelf mogelijk waarschijnlijk een koningsoffer moeten brengen om de PP aan de nodigde steun voor een nieuwe termijn te helpen.