Brussel pleit voor permanente luchtbrug voor vluchtelingen

Een gevaarlijke en kostbare reis over zee zou voor vluchtelingen niet meer nodig moeten zijn. Maar wie illegaal probeert de EU in te komen, verspeelt voor vijf jaar de kans op legale toegang.

Mensen staan in een vluchtelingenkamp bij de Servisch-Hongaarse grens in de rij voor eten. Foto Alexa Stakovic / AFP

Europa moet, naar Canadees voorbeeld, een permanente luchtbrug optuigen, om oorlogsvluchtelingen op een veilige manier naar de EU over te brengen en massaverdrinkingen op de Middellandse Zee te voorkomen. Dat heeft de Europese Commissie woensdag voorgesteld.

Deelname aan de luchtbrug zou vrijwillig zijn, maar een land dat meedoet ontvangt 10.000 euro per vluchteling uit de EU-begroting. Alleen vluchtelingen die voldoen aan de ‘kwetsbaarheidscriteria’ van de Verenigde Naties zouden worden geherhuisvest. Het gaat daarbij onder meer om vrouwen in een kwetsbare positie, kinderen die alleen reizen, of slachtoffers van marteling of geweld. Wie een illegale poging doet of heeft gedaan om de EU binnen te komen, wordt vijf jaar uitgesloten van het programma.

De verwachting is dat met betere legale migratiekanalen, de aantrekkingskracht van gevaarlijke, onbeheersbare smokkelroutes vermindert. Dat is volgens de Commissie goed voor vluchtelingen en ook voor de EU zelf, omdat alleen zo precies kan worden nagegaan wie er binnenkomt. De Commissie wil dat EU-lidstaten jaarlijks een ‘herhuisvestingsplan’ maken, waarin staat hoeveel vluchtelingen er kunnen worden opgenomen en hoe dat zal gebeuren.

De Commissie noemt zelf geen aantallen, maar Canada (36 miljoen inwoners) wil bijvoorbeeld voor het einde van dit jaar tussen de 35.000 en 50.000 Syrische vluchtelingen ophalen, uit onder meer Turkije, Jordanië en Libanon, en organiseert dit proces actief, van begin tot eind. Sinds november 2015 zijn al ruim 28.000 Syriërs in Canada verwelkomt.

Tot nog toe nemen EU maar mondjesmaat mensen langs de legale weg op.

De EU heeft amper ervaring met zulke ‘resettlement’. Het gebeurt nu mondjesmaat, als onderdeel van de in maart gesloten Turkije-deal. Turkije beloofde toen illegaal naar Griekenland overgestoken vluchtelingen terug te nemen, als Europa een klein deel van de 2,7 miljoen Syriërs die in Turkije verblijven zou opnemen.

De afspraak was dat de EU in eerste instantie voor iedere naar Turkije teruggestuurde Syriër iemand daarvandaan zou opnemen, met een maximum van 72.000 mensen. Maar door problemen en vertraging aan Europese kant zijn er sinds de deal van kracht werd, 468 mensen teruggestuurd naar Turkije. Er zijn vanuit Turkije 802 mensen naar een EU-land overgevlogen, zo maakte de Commissie woensdag bekend.

Lidstaten beloofden de VN in juli 2015 bovendien om 22.500 vluchtelingen te herhuisvesten. Na een jaar staat de teller op 8.268.

Ook de ‘herverdeling’ van vluchtelingen vanuit Griekenland en Italië verloopt moeizaam. Lidstaten besloten vorig jaar zelf dat er uiterlijk in september 2017 160.000 mensen een nieuwe plek elders in de EU gevonden moeten hebben. Tot nu toe is dat in 3.056 gevallen gelukt.