Misdrijven of kleine foutjes?

Dinsdag doet de rechter uitspraak in de strafzaak tegen oud-VVD-politicus Jos van Rey. Krijgen zijn „beulen” gelijk?

Foto Robin Utrecht

Justitie luisterde de telefoons van een lid van de Staten-Generaal af, viel enige tijd later met het nodige machtsvertoon bij hem thuis binnen en bouwde aan een strafdossier van ruim honderd ordners. Het Openbaar Ministerie zette hoog in tegen Jos van Rey. Als hij dinsdag 12 juli niet wordt veroordeeld voor de belangrijkste aanklacht, corruptie, betekent dat ongewoon pijnlijk gezichtsverlies.

Van Rey zal het zien als een bevestiging dat met zijn bestuurswijze niets mis is. Hij heeft in al die jaren dat hij als wethouder in Roermond actief was naar eigen zeggen geen misdaden begaan, hooguit wat foutjes gemaakt.

Die paar pekelzondes laten zich wegstrepen tegen zijn verdiensten voor stad en streek, zo denkt ook een behoorlijk deel van zijn achterban erover. In het geval van een nederlaag voor het OM zal Van Rey alleen nog maar harder tekeergaan tegen deze „staat binnen een staat”, harder klagen over de doorzoeking bij hem thuis, die hij steevast „de aanslag” noemt, en ageren tegen de „beulen” die hem met „Gestapo-methodes” te schande maakten. Triomfantelijker dan voorheen zullen de nieuwe partijen van de oud-VVD’er, de Liberale Volkspartij Roermond en de Volkspartij Limburg, oppositie voeren in de Roermondse gemeenteraad en de Provinciale Staten van Limburg.

Twee maanden geleden eiste justitie tegen Van Rey twee jaar cel en een drie jaar durend verbod om een bestuurlijk ambt te bekleden. Volgens het OM is het duidelijk dat de VVD’er zich als wethouder in Roermond schuldig maakte aan schending van het ambtsgeheim, verkiezingsfraude, corruptie en witwassen.

Voor het doorspelen van informatie uit de vertrouwenscommissie voor de benoeming van een nieuwe burgemeester van Roermond in 2012 wordt Van Rey hoogstwaarschijnlijk veroordeeld. Terwijl justitie meeluisterde, speelde hij als adviseur van de commissie te verwachten vragen voor het sollicitatiegesprek met wenselijke antwoorden door aan kandidaat-burgemeester en mede-VVD’er Ricardo Offermanns.

Het gerechtshof van Den Haag veroordeelde Offermanns tot zestig uur taakstraf vanwege medeplichtigheid aan het schenden van de geheimhoudingsplicht. Eind vorige maand sloot de Hoge Raad zich aan bij dat arrest. Het verweer van Van Rey („klankborden in de partijlijn is heel normaal”) is daar niet tegen opgewassen.

Was handelen strafbaar?

Het juridisch steekspel rond het schenden van het ambtsgeheim trok veel aandacht, zeker nadat minister Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) na een tweet over de zaak werd opgeroepen als getuige. Voor de hoogte van de strafeis vormt dat echter, net als het verwijt dat hij stemmen voor de VVD geronseld zou hebben, niet de hoofdmoot. Het witwassen en vooral de corruptie kunnen Van Rey, indien de rechtbank ze bewezen acht, het duurst komen te staan.

Daarvoor hoeft niet eens vast te staan dat Van Rey iets terugdeed voor Van Pol of anderen, of dat hij wist dat dit van hem werd verlangd. Het volstaat dat hij het redelijkerwijs had kunnen vermoeden.

De zaak-Van Rey is ingewikkelder dan die rond de in 2013 tot drie jaar cel veroordeelde VVD’er Ton Hooijmaijers. De gedeputeerde van Noord-Holland cashte met valse facturen via bv’tjes smeergeld. Dat is betrekkelijk duidelijke corruptie. Bij Van Rey is het diffuser. Bij hem gaat het om een handelwijze die bestuurlijk-ethisch verwerpelijk mag zijn, maar heeft hij ook iets strafbaars gedaan?

Wethouder van economische zaken en ruimtelijke ordening worden, terwijl je innig zaken doet met de belangrijkste projectontwikkelaar in je gemeente die ook je beste vriend is. Reizen en eten op zijn kosten. Betaling voor advieswerk via een bv laten lopen, zodat ze niet onder de loonbelasting vallen. Die rechtspersoon ook campagnegiften laten incasseren. Maar tegelijkertijd ook privé-uitgaven doen met geld van die vennootschap – de vraag die deze dinsdag wordt beantwoord is of dit gedrag ook strafrechtelijk niet door de beugel kan.

Het OM kent geen twijfel: hier werd gesmeerd om besluiten te beïnvloeden, beleid soms al besproken voordat het gemeentebestuur daar aan toekwam. De gemeente Roermond betaalde. Die zou voor vijf tot zeven miljoen euro zijn benadeeld.

Bij het bepalen van de hoogte van de straf zal de rechtbank nog andere zaken laten meespelen. De procesgang kostte tijd: tussen de eerste inval van justitie en de uitspraak zitten drie jaar en negen maanden. Van Rey trok veel media-aandacht en was een geliefd onderwerp voor cabaretiers en columnisten. De oud-wethouder is bovendien 71 jaar oud, al maakte hij tijdens de behandeling van zijn zaak steeds een vitale indruk.

Als Van Rey wordt veroordeeld voor corruptie, is dat een primeur. Hij is dan het eerste lid van de Staten-Generaal die dit overkomt. In 1880 kreeg een andere liberale senator, Lodewijk Pincoffs, van de Hoge Raad al wel acht jaar cel. Dat was voor boekhoudfraude bij een bedrijf dat losstond van zijn politieke activiteiten. Pincoffs was overigens al voor zijn veroordeling gevlucht naar Amerika.

Vrijwel zeker is de uitspraak van de rechtbank niet het einde van de zaak-Van Rey. Hij of het OM, mogelijk beiden, zullen in geval van onvrede over het gevelde oordeel in hoger beroep gaan.