Hof zet machtig China in zijn hemd

Zuid-Chinese Zee

China claimt dat bijna de hele Zuid-Chinese Zee aan het land toebehoort. Onzin, zo vonnist het VN-arbitragehof in Den Haag.

Filippijnse zeelieden gebaren in maart 2014 richting een schip van de Chinese kustwacht dat hen de toegang tot een betwist koraalrif in de Zuid-Chinese Zee ontzegt. Foto Bullit Marquez / AP

China laat zich vanouds niet veel gelegen liggen aan de buitenwereld, maar dinsdag kreeg het een pijnlijke tik op de vingers van een tribunaal van het Permanent Hof van Arbitrage. Dit liet niets heel van de Chinese claim dat vrijwel de hele Zuid-Chinese Zee op historische gronden aan China toebehoort. China moet zich gewoon, net als andere ondertekenaars, netjes aan het internationale verdrag over het zeerecht houden, concludeerden de arbiters.

Daarmee viel het laatste restje juridische én morele rechtvaardiging voor China’s expansieve beleid in de Zuid-Chinese Zee weg, althans in niet-Chinese ogen. De Chinese inspanningen van de laatste jaren om atollen in de Spratly-eilanden en de Paracellen, die bij hoog water amper boven water blijven, om te turnen tot heuse eilandjes met een eigen exclusieve economische zone van 200 mijl en in sommige gevallen ook een militaire basis werden zo gereduceerd tot ordinair landjepik door een groot en machtig land.

Een schrale troost voor China was dat de arbiters bepaalden dat soortgelijke pogingen van andere landen om een exclusieve economische zone bij de Spratly-eilanden te vestigen evenmin genade in hun ogen zouden vinden. De eilandjes, vaak niet meer dan rotsen, zijn daarvoor te klein.

Het tribunaal van het Hof, dat onder de VN valt, gaf China nog een paar vegen uit de pan. Zo had het ten onrechte Filippino’s gedwarsboomd bij visserij en bij het boren naar petroleum in de internationaal erkende Filippijnse exclusieve economische zone. Ook had het koraalriffen in de Spratly-eilanden ernstig beschadigd en bedreigde diersoorten als zeeschildpadden en oesters gevangen. Bovendien was China, terwijl het tribunaal zich nota bene al boog over de Filippijnse klacht, op volle kracht doorgegaan met alle zandspuiterij bij atollen en de militarisering ervan.

Chinese expert: Hof is niet eerlijk

De Global Times, spreekbuis van de Chinese regering, had meteen experts uit eigen stal klaar staan om commentaar te geven op de uitspraak. „Het tribunaal is selectief met zijn bewijsmateriaal”, vond Xu Liping van de Chinese Academie van Wetenschappen. „Het Hof is helemaal niet eerlijk of gezaghebbend.” Een andere Chinese zeerechtexpert, Wang Hanling, oordeelde: „De uitspraak door het tribunaal werd gedaan zonder voldoende steun.”

Beijing heeft al gezegd dat het de uitspraak van het Hof naast zich neer zal leggen en aangezien het Hof van Arbitrage geen middelen heeft om zijn uitspraak daadwerkelijk op te leggen, betekent dit dat er vooralsnog weinig in de situatie in de Zuid-Chinese Zee zal veranderen.

Maar het is zelfs voor een sterk land als China onprettig om gezichtsverlies te lijden en door de rest van de wereld te kunnen worden weggezet als een land dat zich niet bekommert om de internationale rechtsorde, als een soort schurkenstaat. Juist daarom had China ook geprobeerd – zonder veel succes – andere landen te vinden die zijn ‘historische’ claims op de Zuid-Chinese Zee steunen.

De zaak mondde dus uit in een victorie voor de Filippijnen, die de zaak in 2013 aanhangig hadden gemaakt bij het Hof van Arbitrage. „We hebben op elk punt van betekenis gewonnen”, constateerde Paul Reichler, een van de advocaten van de Filippijnen, verheugd. In de straten van Manilla gingen mensen zelfs uitgelaten de straat op met Filippijnse vlaggen. Sommigen huilden van ontroering.

Verzoenende koers

De vorige maand aangetreden Filippijnse regering van president Rodrigo Duterte reageerde echter terughoudender. Minister van Buitenlandse Zaken Perfecto Yasai omschreef het besluit van het Hof zonder veel enthousiasme als „een mijlpaal” en zei dat de regering de uitspraak eerst wilde bestuderen. Er zijn aanwijzingen dat Duterte een meer verzoenende koers wil varen ten opzichte van China dan zijn voorganger Benigno Aquino, onder wiens bewind het arbitragehof werd ingeschakeld.

In elk geval maken de Filippijnen vooralsnog geen aanstalten om – met de uitspraak van het Hof in de achterzak – China te verdrijven uit hun eigen exclusieve economische zone. Mogelijk heeft de regering ook al contact gehad met Beijing over nieuwe Chinese investeringen in de Filippijnen. Bij een harde koers riskeert Manilla daarentegen niet alleen minder investeringen maar bij voorbeeld ook minder Chinese toeristen.

Met spanning wacht de wereld, en in het bijzonder de landen in de regio, af wat China’s volgende stap zal zijn. Bijna niemand verwacht dat het zich alsnog bescheidener zal opstellen in de Zuid-Chinese Zee. Integendeel, veel analisten houden er rekening mee dat China extra hard zal proberen meer greep te krijgen op het gebied. Zo zou Beijing kunnen verlangen dat vliegtuigen die over de Zuid-Chinese Zee willen vliegen zich identificeren bij de Chinese autoriteiten.

China heeft er al op gezinspeeld dat het het zeerechtverdrag kan opzeggen. Uniek zou die positie niet zijn. De VS zijn zelfs nooit tot het verdrag toegetreden.

De ironie is dat de uitspraak van het hof wel eens tot meer instabiliteit in de regio kan leiden. Er zouden scherpere confrontaties kunnen komen tussen China en de buurlanden, die zelf ook territoriale aanspraken hebben in de Zuid-Chinese Zee. En misschien ook tussen de VS en China. China hield de laatste dagen demonstratief een marine-oefening bij de Paracel-eilanden. De VS op hun beurt stuurden een vliegdekschip en hebben de laatste maanden marineschepen dicht langs door China geclaimde eilanden laten varen.