Turkije-deal kan nieuw ‘Srebrenica’ worden

Opinie Op 11 juli 1995 viel Srebrenica. Hoogleraar migratierecht Thomas Spijkerboer vreest dat de geschiedenis zich herhaalt in de vluchtelingendeal met Turkije. Acht tekenen aan de wand.

1. Op 18 maart 2016 sloten de Europese Unie en Turkije een overeenkomst, waarin als laatste werd afgesproken: „De EU en zijn lidstaten zullen samenwerken met Turkije bij elke gezamenlijke onderneming om de humanitaire omstandigheden in Syrië te verbeteren, in het bijzonder in bepaalde gebieden bij de Turkse grens, wat het de plaatselijke bevolking en vluchtelingen mogelijk zou maken om in veiliger gebieden te leven.”

2. Op 1 april 2016 meldde Amnesty International dat Turkije sinds januari vrijwel dagelijks groepen van ongeveer 100 Syrische vluchtelingen de grens over stuurt, terug naar Syrië.

3. Op 4 mei 2016 berichtte de Europese Commissie met waardering dat Turkije het visumbeleid tegenover landen met „een hoog migratierisico” heeft aangescherpt. Met name de bestrijding van irreguliere migratie vanuit Irak en Syrië naar de Europese Unie via Turkije is effectiever gemaakt, om een einde te maken aan de grote stromen naar de EU.

4. Op 10 mei 2016 meldde Human Rights Watch dat Turkse grenswachten in maart en april 2016 geweld hadden gebruikt tegen Syrische asielzoekers. Zij schoten zeker vijf mensen dood, onder wie een kind, en verwondden 14 anderen.

5. Op 12 mei 2016 deelde de Europese Commissie mee dat de beloofde 3 miljard euro voor de opvang van vluchtelingen in Turkije onder meer zal worden besteed aan migration management – dat is newspeak voor grensbewaking.

6. Op 27 mei 2016 meldde Human Rights Watch dat 165.000 Syrische vluchtelingen in Syrië vast zitten bij de grens met Turkije, in geïmproviseerde kampen en zonder adequate voorzieningen.

Een grens-afscheiding met machine-geweren, die automatisch schieten bij beweging

7. De Turkse overheid bouwt aan de Syrische grens aan een afscheiding met elke 300 meter een toren. In deze afscheiding worden machinegeweren verwerkt die automatisch gaan schieten als beweging wordt ontdekt. Op 30 mei berichtte de Turkse website Yeni Safak dat de bouw hiervan werd versneld.

8. Op 19 juni 2016 berichtte het Syrische Observatorium voor de mensenrechten dat Turkse militairen aan de Syrisch-Turkse grens drie kinderen, vier vrouwen en een man hadden doodgeschoten, die tot één familie behoorden.

Conclusies

1. Turkije schendt het verbod van refoulement (terugsturen van vluchteling, terwijl land van herkomst onveilig is) door vluchtelingen aan de grens tegen te houden. Daardoor blijven zij blootstaan aan het risico van geweld tegen burgers dat in de Syrische oorlog aan de orde van de dag is. Turkije is weliswaar niet gebonden aan het Vluchtelingenverdrag, maar wel aan artikel 3 van het Europese Verdrag voor de Rechten van de Mens dat refoulement eveneens verbiedt.

2. Turkije schendt het recht op leven door mensen dood te schieten die de grens over willen steken om hun recht om asiel te zoeken uit te oefenen. Na de Duitse hereniging zijn Oost-Duitse leiders vervolgd vanwege het schiessbefehl: de opdracht aan grenswachten om te schieten op mensen die illegaal van oost naar west gingen. Waarom het strafbaar zou zijn om grensoverschrijders in de rug te schieten, maar niet om hen in de borst te schieten, moet iemand me nog eens uitleggen.

3. Deze schendingen van het recht op leven en het recht op non-refoulement wordt aangemoedigd en gefaciliteerd door de Europese Unie. Door het financieren van migration management in Turkije wordt het automatisch schieten op vluchtelingen bovendien rechtstreeks (als Europa meebetaalt aan de grensafscheiding) dan wel indirect (andere projecten worden betaald, Turkije besteedt het vrijgekomen geld aan de automatische machinegeweren) gefinancierd.

4. Door te bevorderen dat duizenden mensen gedwongen worden te blijven in een gebied dat wordt beheerst door strijdende partijen die geen enkele scrupule hebben, nemen de EU en Turkije het risico medeplichtig te worden aan genocide. Als een van de partijen een punt wil maken door een paar duizend burgers om te brengen met clusterbommen of een restje gifgas, heeft Europa ervoor gezorgd dat zij die burgers binnen handbereik hadden.