Theresa’s to do-lijst

Britse premier Theresa May wordt de nieuwe premier van Groot-Brittannië. Welke dingen staan bovenaan haar to do-lijst?

1. Op de thee bij de koningin

Theresa May is pas echt premier na de audiëntie bij Elizabeth op Buckingham Palace woensdagmiddag. Voor haar iets nieuws, voor de koningin niet: May is haar twaalfde Britse premier, en de tweede vrouwelijke na Margaret Thatcher.

Daarna volgt de verhuizing naar 10 Downing Street, de ambtswoning. Verwacht beelden van de verhuiswagens van het vertrekkende gezin Cameron, en de arriverende Theresa en Philip May. Veel hoeft ze waarschijnlijk niet te doen aan het appartement: Samantha Cameron liet het vijf jaar geleden grondig renoveren à 30.000 pond publiek geld, en een onbekend bedrag aan eigen geld.

2. Een Brexit-plan

Mays premierschap zal worden gedomineerd door de scheiding met de EU. Wat ze verder ook bereikt, hier zal men haar op afrekenen.

Ze zegt „Brexit betekent Brexit”, maar wanneer en hoe? Omdat ze zelf voorstander was van een blijvend lidmaatschap is onbekend hoe May een Verenigd Koninkrijk buiten de EU voor zich ziet. En zowel de Britse kiezers als de Europese collega’s verwachten snel een tijdspad, en een schets van een post-Brexit-land. Belangrijk zijn daarom haar benoemingen op Buitenlandse Zaken, Handel en mogelijk een nieuwe portefeuille: Brexit-onderhandelaar.

3. Economie

De afgelopen jaren onthield May zich van commentaar op andermans portefeuille, ze hield zich bij haar eigen ministerie van Binnenlandse Zaken. Nu zal ze als primus inter pares alles moeten overzien.

Voor haar komt de snelheid waarmee ze tot partijleider is benoemd daarom ongelukkig uit. Maandagochtend zei ze nog: „De komende weken zal ik uiteenzetten hoe ik onze economie door deze periode van onzekerheid zal loodsen, hoe economische groei in het hele land zal doordringen, hoe ik het langdurige probleem van de [lage] productiviteit oplos, en hoe ik meer goedbetaalde banen zal creëren.” Enkele uren later was ze partijleider.

Ze weet dat het succes van de Brexit afhangt van economische groei. Dat was immers de belofte van de Brexiteers. Maar de Brexit-stem deed het pond sterling dalen tot het niveau van 31 jaar geleden, de financiële markten blijven nerveus, net als investeerders. Bovendien was de economische groei in de maanden voor het referendum al afgeremd – deels door de onzekerheid. Er is geen groei in de bouw, de industriële sector worstelt, de groei in inkomens is marginaal, en het consumentenvertrouwen daalt.

Belangrijk is dus ook haar keuze voor een minister van Financiën. De kans dat dat opnieuw George Osborne zal zijn, is klein. Terwijl hij in de VS financiële instellingen bezoekt met de boodschap dat het VK „een baken van vrijhandel” zou worden, pleitte zij in Birmingham voor meer macht voor aandeelhouders bij de salarissen van topmannen en werknemerscommissarissen. Ze zei dat steun voor ondernemerschap niet betekent „dat alles maar mag”.

4. Het land verenigen

Het is duidelijk dat het May is opgevallen dat de Brexit-stem niet louter voorkwam uit een ongenoegen met de EU, maar ook uit onvrede met ‘het establishment’ en angst voor verandering.

„We mogen niet exclusief gedefinieerd worden door de scheiding van de EU. We hebben ook een regering nodig die serieuze sociale hervormingen doorvoert, en ons land er een laat zijn dat voor iedereen goed is”, zei ze maandagochtend.

„Als je arm wordt geboren, sterf je gemiddeld negen jaar eerder dan anderen. Als je zwart bent, dan word je strenger behandeld door het strafsysteem dan als je wit bent. Als je een witte working class-jongen bent, heb je minder kans dan wie ook naar de universiteit te gaan. Als je naar een openbare school gaat, heb je minder kans op een topbaan dan als je naar een privéschool gaat. Als je een vrouw bent, verdien je nog altijd minder dan een man.”

Zelf ging de dochter van een anglicaanse predikant ook naar een openbare lagere school, maar ze sleepte een plek op een meisjesschool binnen, en ging vervolgens aardrijkskunde studeren in Oxford.

5. Schotland bij het VK houden

Het grootste risico voor een post-Brexit-land is dat het Verenigd Koninkrijk van Groot-Brittannië en Noord-Ierland scheurt. De Schotten en Noord-Ieren stemden voor EU-lidmaatschap, en zien zich nu uit die EU gehaald. In Schotland roept men om een nieuw onafhankelijkheidsreferendum, in Noord-Ierland om één Ierland.

Cameron negeerde beide landen (en Wales), en werd gezien als een door en door Engelse premier. Daardoor was het makkelijk voor Schotse nationalisten – sinds Margaret Thatcher mijnen en scheepswerven sloot toch al niet happig op de Conservatieve partij – zich af te zetten tegen Engeland.

Dat is nu weer aan de gang. May weigert te garanderen dat EU-burgers die nu al in het VK wonen, mogen blijven na de Brexit. Ze wil eerst onderhandelen. De Schotse premier noemt dat schandalig.

6. Immigratie

De Britten willen minder immigranten. Maar als minister van Binnenlandse Zaken kreeg May de nettomigratie (immigranten minus emigranten) maar niet omlaag. Dat kwam volgens haar doordat EU-burgers dankzij het recht op vrij verkeer binnen de Unie gewoon naar het VK konden komen. Nu heeft ze kans om te laten zien hoe zij post-Brexit die aantallen wel naar beneden krijgt. Zonder dat het de economie schaadt – sommige sectoren, bijvoorbeeld de horeca en landbouw, draaien op immigranten.

7. Verkiezingen

De roep om vervroegde verkiezingen klonk maandag onmiddellijk. De Liberaal-Democraten herhaalden dat zij het onjuist vinden dat de nieuwe premier slechts door 199 Conservatieve Lagerhuisleden is benoemd. Labour wil – ondanks de eigen leiderschapsstrijd – ook verkiezingen. Omdat de oppositie in chaos verkeert, zou de kans op winst groot zijn, en het zou haar mandaat vergroten. Maar May wil eerst stabiliteit en rust.

8. Get on with the job

Mouwen opstropen en je werk doen. Dat was Mays motto de afgelopen jaren.