NAVO slaagt met balanceeract

Terwijl Europa verzwakt, laat de NAVO haar tanden zien. Dreigen met nucleaire macht is niet langer taboe.

NAVO-baas Jens Stoltenberg praat bij de groepsfoto met Barack Obama. Premier Mark Rutte kijkt toe. Foto Bart Maat/ANP

Werd het „de belangrijkste NAVO-top sinds het einde van de Koude Oorlog”, zoals president Obama bij de start had gezegd? Lukt het de NAVO om veiligheid te garanderen in het „steeds zwakkere Europa” waarvoor analisten waarschuwen?

De top in de Poolse hoofdstad Warschau werd een balanceeract op een slap koord. Het militaire bondgenootschap van 28 landen zocht naar compromissen op meerdere terreinen. Moet de NAVO zich agressief opstellen tegenover Rusland, zoals de Oost-Europese bondgenoten willen? Of juist de hand reiken en weer een dialoog beginnen met Moskou? Het werd allebei. Vierduizend NAVO-soldaten, waaronder 150 Nederlandse, worden gestationeerd aan Europa’s oostgrens. Voor landen die minder blij zijn met ‘operatie Rusland afschrikken’, is er alweer contact gelegd met Moskou: woensdag 13 juli vergaderen de NAVO-ambassadeurs met hun Russische collega in Brussel. „The message is in the meeting, baat het niet dan schaadt het niet”, klonk het in de catacomben van het zwaar beveiligde Narodowy-stadion, de locatie van de top.

Ferm over eigen nucleaire macht

In het nucleaire dossier was het veel lastiger met één stem te spreken. Dagenlang is geschaafd aan een tekst waarin de NAVO, na er vijf toppen achtereen over te hebben gezwegen, zich nu ferm uitspreekt over haar eigen nucleaire macht. Ofwel: als een land als Rusland dreigt met de inzet van nucleaire wapens, dan is ook voor de NAVO nucleaire bluf niet langer taboe.

NAVO-diplomaten spraken van „een flinke ommezwaai” die alleen maar tot stand kon komen door ook NAVO’s streven om nucleaire beheersing in de slotconclusies op te nemen. „De NAVO verdient lof voor die balanceeract”, zegt Jan Techau van denktank Carnegie Europe. „Oost-Europeanen, die zich door Russische agressie bedreigd voelen, willen méér. Zuidelijke landen hebben weer heel andere zorgen: over migratie, terrorisme en oorlog in hun nabijheid. En dan zijn er landen die geen enkele urgentie voelen. Om dan een compromis te vinden moet je goed navigeren, en dat is de NAVO gelukt.”

Wankele benen

Maar: hoe hecht is de alliantie nu? Terwijl de NAVO, waarin de Amerikanen militair, financieel en politiek dominant zijn, steeds scherpere tanden laat zien, verzwakt Europa, vreest de Amerikaanse schrijver en invloedrijk geopolitiek analist Robert Kaplan. In interviews vóór de Warschau-top sprak hij zijn zorgen uit over de gevolgen van het Britse vertrek uit de EU, waardoor de Unie het moet stellen zonder nucleaire grootmacht Verenigd Koninkrijk. Militair staat Europa dan op nog wankeler benen. De NAVO heeft meer levenskansen dan de EU, volgens Kaplan, en staat tegelijk voor een nieuwe uitdaging: een coherent veiligheidsbeleid voeren in een steeds zwakker Europa.

Of de NAVO dat waarmaakt? Diplomaten zijn hoopvol over de NAVO-EU-afspraken die in Warschau zijn gemaakt. Zo komt er een gezamenlijke aanpak van cyberterreur. De twee organisaties streven ook naar betere samenwerking tussen hun veiligheids- en informatiediensten.

Warschau was een succes, zegt een hooggeplaatste diplomaat. „28 landen, 28 democratieën: zie die maar eens op één lijn te krijgen! Dat is grotendeels gelukt.”

„De ambities zien er goed uit”, zegt NAVO-expert Techau. „Op zo’n top wil natuurlijk geen enkele leider als een slapjanus overkomen. Maar de vraag blijft: gaan de landen hun beloftes ook nakomen? De gemaakte afspraken vereisen op lange termijn politieke en financiële steun. Dat wordt de échte uitdaging.”