NAVO slaagt met balanceeract in Warschau

Ambitieuze afspraken

In een verzwakt Europa laat de NAVO steeds scherpere tanden zien. Zelfs het dreigen met nucleaire macht is niet langer taboe. ‘Warschau’ wordt als een succes gezien.

De Britse premier Cameron, president Porosjenko van Oekraïne, de Amerikaanse president Barack Obama en Duitse bondskanselier Angela Merkel na een meeting tijdens de NAVO-top in Warschau. Foto Mandel Ngan/AFP

Werd het „de belangrijkste NAVO-top sinds het einde van de Koude Oorlog”, zoals president Obama bij de start zei? Lukt het de NAVO om veiligheid te garanderen in het „steeds zwakkere Europa”, waarvoor analisten waarschuwen?

De top in de Poolse hoofdstad Warschau werd een balanceeract op een slap koord. Het militaire bondgenootschap van 28 landen zocht naar compromissen op meerdere terreinen. Moet de NAVO zich agressief opstellen tegenover Rusland, zoals de Oost-Europese bondgenoten willen? Of juist de hand reiken en weer een dialoog starten met Moskou? Het werd allebei. Vierduizend NAVO-soldaten, waaronder 150 Nederlandse, worden gestationeerd aan Europa’s oostgrens. Voor landen die minder blij zijn met ‘operatie Rusland afschrikken’, is er alweer contact gelegd met Moskou: woensdag 13 juli vergaderen de NAVO-ambassadeurs met hun Russische collega in Brussel. “The message is in the meeting, baat het niet dan schaadt het niet”, klonk het in de catacomben van het zwaar beveiligde Narodowy-stadion, de locatie van de top.

Nucleaire bluf

Veel lastiger was het om met één stem te spreken in het nucleaire dossier. Het vergde het uiterste van de diplomaten die met de regeringsleiders meereisden. Dagenlang schaafden ze aan een tekst waarin de NAVO, na er vijf toppen achtereen over te hebben gezwegen, zich nu ferm uitspreekt over haar eigen nucleaire macht. Ofwel: als een land als Rusland dreigt met de inzet van nucleaire wapens, dan is ook voor de NAVO nucleaire bluf niet langer taboe.

Ongekend, noemen NAVO-diplomaten deze „flinke ommezwaai” die alleen maar tot stand kon komen door ook NAVO’s streven naar nucleaire beheersing in de slotconclusies op te nemen. Ook Nederland drong daar op aan.

“NAVO verdient lof voor die balanceeract,” zegt NAVO-expert Jan Techau van denktank Carnegie Europe. “Oost-Europeanen, die zich door Russische agressie bedreigd voelen, willen méér. Zuidelijke landen hebben weer heel andere zorgen: over migratie, terrorisme en oorlog in hun nabijheid. En dan zijn er landen die geen enkele urgentie voelen. Om dan een compromis te vinden moet je goed navigeren, en dat is de NAVO gelukt.”

Wankele benen

Balanceeract dus geslaagd. Maar: hoe strak staat het koord dat de alliantie verbindt?

Terwijl de NAVO, waarin de Amerikanen militair, financieel en politiek dominant zijn, steeds scherpere tanden laten zien, verzwakt Europa, vreest de Amerikaanse schrijver en invloedrijk geopolitiek analist Robert Kaplan. In interviews voor de Warschau-top sprak hij zijn zorgen uit over de gevolgen van het Britse vertrek uit de EU, waardoor de unie het moet stellen zonder nucleaire grootmacht Verenigd Koninkrijk. Militair staat Europa dan op nog wankeler benen. De NAVO heeft meer levenskansen dan de EU, volgens Kaplan, en staat tegelijk voor een nieuwe uitdaging: een coherent veiligheidsbeleid voeren in een steeds zwakker Europa.

Of de NAVO die rol kan waarmaken? NAVO-diplomaten zijn hoopvol over de NAVO-EU-afspraken die in Warschau zijn gemaakt. Zo komt er een gezamenlijke aanpak in de strijd tegen cyberterreur. Beide organisaties gaan ook streven naar betere samenwerking tussen hun veiligheids- en informatiediensten.

Geen slapjanus

‘Warschau’ was een succes, zegt een hooggeplaatste diplomaat. „28 landen, 28 democratieën: zie die maar eens op één lijn te krijgen! Dat is grotendeels gelukt.”

“De ambities zien er goed uit,” zegt NAVO-expert Techau. “Op zo’n top wil natuurlijk geen enkele leider als een slapjanus overkomen. Maar de vraag blijft: gaan de landen hun beloftes ook nakomen? De gemaakte afspraken vereisen op lange termijn politieke en financiële steun. Dat wordt, na ‘Warschau’, de échte uitdaging.”