Het stemmetje in je hoofd

De filmpjes zijn echt. Maar de realiteit – zwarte burgers sterven door politiekogels – rijmt niet met het Amerika dat we willen zien. Dus wissen we de beelden met een smoes.

Diamond Reynolds filmt haar vriend en verloofde, Philando Castile (32), een kok in een schoolcafetaria. Hij is aan het doodbloeden. Hij kreunt. Een agent houdt zijn warme wapen nog op hem gericht. Op de achterbank zit haar dochtertje van vier.

De vrouw zendt de beelden rechtstreeks uit via Facebook. Ze vertelt dat haar vriend zojuist moest stoppen vanwege een kapot achterlicht. Hij ging met zijn hand naar zijn autopapieren en toen schoot de agent vier keer. „Zeg me alsjeblieft niet dat hij doodgaat!”

Haar verloofde sterft later in het ziekenhuis.

Ruim vijf miljoen mensen zagen haar filmpje – de zoveelste in het bittere genre ‘agent schiet zwarte Amerikaan dood’. Hartverscheurend. Maar al tijdens het kijken zoek ik redenen om haar relaas niet te geloven. Stemmetje in mijn hoofd: „Wie gaat er nu haar stervende vriend livestreamen op Facebook? Waarom hem niet gestreeld, geen lieve woorden?”

Altijd diezelfde reflex bij altijd diezelfde filmpjes: altijd eerst zoeken naar karakterfouten van het slachtoffer (‘Vast ook geen lieverdje’). Zoeken naar verzachtende omstandigheden voor de agent (‘In Amerika is iederéén gewapend, logisch dat-ie bang was’).

De filmpjes begonnen te komen toen smartphones gemeengoed werden; het doodschieten gebeurde in de decennia ervoor buiten beeld. Nu werden we getuigen. Maar willen we getuigen zijn?

We zagen hoe Eric Garner (43) werd gewurgd. Stemmetje: „Waarom verzette hij zich nou? Anders had-ie nog geleefd!”. We zagen zelfs hoe Tamir Rice (12) werd doodgeschoten terwijl hij buiten speelde met een speelgoedpistool (‘Maar hij leek véél ouder! En die pistolen lijken net echt!’).

Waarom die reflex? Ik denk om niet te zien wat we voor onze neus zien: agenten die burgers executeren vanwege een kapot achterlicht.

De krant The Guardian houdt bij hoeveel burgers de politie in de VS doodt (dat hield de politie zelf namelijk niet centraal bij). De teller in 2015: 1.125 doden. Dit jaar, halverwege: 566. Burgers die significant veel vaker zwart bleken te zijn.

Die realiteit laten de filmpjes zien. Maar het rijmt niet met Obama’s Amerika, dus wissen we de beelden met een smoes (‘Ja, maar zwarte Amerikanen zijn ook crimineler!’).

De protestbeweging Black Lives Matter is nu drie jaar oud. Tientallen filmpjes en duizenden doden verder bereikte men dit: bewustzijn, maar zonder consequenties, zonder dat het stopt. Zo blijven de filmpjes geweldspornografie.

Sinds de moord op Kennedy, in Dallas, weten we dat er vragen blijven, zelfs als je de video hebt. Beeld op zichzelf is machteloos en voor duizend interpretaties vatbaar. Net Netflix: je ziet alleen wat je zien wilt.

De activisten van Black Lives Matter werden niet geloofd ondanks een weelde aan Rodney King-achtige beelden. Ze zullen al helemaal niet geloofd worden nadat afgelopen donderdag in Dallas vijf agenten werden vermoord. Wat de motieven van de dader ook precies zijn geweest, voor veel Amerikanen zal de aanslag van gisteren de beste reden zijn om de filmpjes te negeren. De ingrediënten voor een geweldsspiraal zijn er evident.

Diamond Reynolds kon haar vriend trouwens niet eens aanraken of troosten toen hij doodbloedde. „Hou je handen waar ze zijn alsjeblieft!”, roept de agent tegen haar, zijn warme pistool nog steeds gericht. Dus filmde ze, ze verzamelde getuigen. Moedig.

„Ik ben bang”, zegt haar 4-jarige dochtertje later in het filmpje. Mama zegt: „Niet bang zijn”. Stemmetje in mijn hoofd: ‘Wel bang zijn, héél bang’.