Terug in Geldermalsen

Reconstructie In Geldermalsen komt na heftige protesten toch geen azc. Zwichtte het gemeentebestuur voor geweld? NRC volgde het afgelopen half jaar voor- en tegenstanders. Polarisatie en verbinding in een Betuwedorp. „Die hoger opgeleiden vinden ons allemaal tokkies.”

Gratis shoppen

Karin Welgraven heeft zich netjes aangekleed. Blauw leren jasje, blauw tasje, blauwe schoenen. Het autootje waarmee ze naar het gemeentehuis van Geldermalsen rijdt vanaf haar sociale huurwoning elders in het dorp, is ook blauw. Dus dat treft. „Mooie combi hè”? lacht Welgraven, bijstandsmoeder van drie kinderen. „Allemaal van ‘Gratis Shoppen’.”

De Facebookpagina Gratis Shoppen Geldermalsen en omgeving (1.256 leden) is een van Welgravens dierbaarste projecten. Hiermee helpt ze de minima in het dorp gratis aan kleren, schoenen, of speelgoed. Ook voor zichzelf dus. Sinds de scheiding van haar gewelddadige man, loopt Welgraven in de bijstand.

Gratis Shoppen leverde haar goodwill op en veel contacten. Geldermalsen is een plattelandsgemeente met een groeiende groep minima. Het aantal mensen in de schuldsanering schoot omhoog. Toen een half jaar geleden een schok door Geldermalsen ging, werd juist Welgraven bij de Aldi aangeklampt. „Karin, dit kan toch niet waar zijn?”

Het was waar. Het gemeentebestuur had plannen voor een groot azc op industrie-terrein Hondsgemet-Noord (maps). Enkele kennissen uit de buurt startten samen met Welgraven een tweede Facebookpagina: Geldermalsen zegt nee tegen azc. Die liep nog beter dan Gratis Shoppen. De teller stond in een mum van tijd op ruim 4.000 likes. Soms kwamen ze van bezoekers gelieerd aan radicale organisaties als Pegida of de Nederlandse Volks Unie. Clubs waar Welgraven „niets van moet hebben. Het gaat mij om Geldermalsen”.

We gaan niet focussen op de tegenstanders, maar onze energie in positieve dingen steken

Christine de Jong, voorstander azc

Welgraven en haar protestsite werden een belangrijke speler in het tumult. Ze „kanaliseerde emoties”, zegt ze. Tegen de komst van 1.500 asielzoekers: „Allemaal gelukszoekers, want echte vluchtelingen blijven in hun eigen regio en bij hun eigen gezin”. Tegen de burgemeester en haar wethouders – „B en W weg ermee”. En tegen de Europese Unie. „Die laat alles en iedereen hier maar binnen.”

Door haar activiteiten voor Geldermalsen zegt nee schoot haar werk voor Gratis Shoppen erbij in. Wel jammer, want die was juist zo mooi gegroeid. Welgraven deed al tijden pogingen om gratis opslagruimte te vinden voor alle spullen. De kleren, schoenen, spelletjes lagen nu her en der in haar huiskamer verspreid. De gemeente had geen opslagruimte beschikbaar, tot ergernis van Welgraven. „Ik zeg het eerlijk”, vertelt ze in diezelfde huiskamer. „Met dat azc kon ik laten zien dat er veel meer niet klopt in deze gemeente.”

Vorige maand besloot de gemeenteraad in Geldermalsen geen azc in de gemeente te vestigen. Er was te veel polarisatie over, oordeelde de raad op 29 juni. Het dorp had zich niet genoeg hersteld van de schok, een half jaar eerder. Op 16 december had een menigte het gemeentehuis bestormd tijdens een raadsvergadering over het onderwerp. Burgemeester en wethouders moesten hun voorstel voor een groot azc voor 1.500 man intrekken.

Geldermalsen, Breed 22-24

Geldermalsen, Breed 22-24

Geldermalsen, Breed 22-24

Was Geldermalsen het Weimar van de Betuwe en was de democratie gezwicht voor geweld en polarisatie? Wie polariseerde er precies? En hoe dan? Om op deze vragen een antwoord te krijgen, had ik eind december de communicatie-afdeling van de gemeente een mailtje gestuurd. Ik wilde het „helingsproces” dat de burgemeester had aangekondigd van nabij volgen, en zien hoe uitgesproken voor- en tegenstanders van een azc met elkaar zouden omgaan.

Geldermalsen gaf een warm onthaal. „Ik ben eigenlijk zelf ook wel benieuwd hoe het verder gaat”, zei burgemeester Miranda de Vries. Ze was eerder ‘strategisch adviseur’ van de gemeente Dordrecht, en gefascineerd door de groeiende rol van burgers in het lokaal bestuur. Ze stimuleerde burgerparticipatie, zoals het runnen van het hertenkamp in het centrum van Geldermalsen. „Heb je het rapport van de Commissie-Van den Donk gelezen over maatschappelijke en representatieve democratie? Echt prachtig!”

Ook de voor- en tegenstanders van het azc werkten mee, vooral om meer aandacht voor hun standpunt en de achtergronden ervan te krijgen. Bij alle verdeeldheid waren ze het over één ding roerend eens: de pers zag Geldermalsen alleen staan als er iets te rellen was.

Als er het afgelopen half jaar iets gebeurde, was het niet rellen, maar praten. Karin Welgraven en haar medestanders bezochten de burgemeester en allerlei raadsfracties. Voorstanders van een azc bezochten raadsvergaderingen, gingen eveneens naar de burgemeester en hielden overleg via een besloten Facebooksite. De gemeente richtte verspreid over het dorp vijf ‘gesprekstafels’ in waar 250 burgers praatten over de mogelijkheid om toch vluchtelingen op te nemen.

Het resultaat – geen azc in Geldermalsen – was landelijk nieuws; wat daaraan vooraf ging niet. Hoe voor- en tegenstanders van een azc op een wonderlijke manier toch nog bij elkaar kwamen, bleef eveneens onbekend.

Druk op de ketel

Welgraven heeft op 2 mei niet voor niets haar blauwe jasje aangetrokken. Ze gaat, samen met enkele medestrijders tegen het azc, bij de burgemeester op bezoek. Haar metgezellen komen even later aanrijden – John Tapperwijn, die de lokale nieuwssite Groot Geldermalsen runt, in zijn grote, witte bus; hovenier Daniël Schop in de auto van zijn broer, ondernemer Theo van den Berg en zijn vrouw Jeanette in hun grote BMW. „We zijn hier om ongemakkelijke vragen stellen”, legt Schop uit als hij uit de auto is gestapt. „Op die manier houden we druk op de ketel. Ik kan nu thuis op de bank wel Goede Tijden Slechte Tijden zitten kijken. Maar voor ik het weet, heb ik een azc in mijn achtertuin.”

Binnen verwacht ik een confrontatie tussen boze burgers en de burgemeester. „Miranda de Vries speelt het vies”, was al maanden op de Facebooksite van Welgraven te lezen. De sfeer is echter over het algemeen rustig, de toon constructief, op een enkel moment na.

kaarten

Na een beleefd kennismakingsrondje, legt hovenier Daniël Schop zijn ergernis op tafel. Het gaat over de gesprekstafels. Op de website van de gemeente zijn de verslagen daarvan letterlijk terug te lezen. Schop was daar maar eens even in gedoken. En wat bleek? Het gemeentebestuur schoffelt kritiek op een subtiele manier weg. De opmerkingen van veel critici van het gemeentebestuur zijn voorzien van het – vrijblijvende – etiket ‘Meningen’.

Constructieve commentaren kregen het – minder vrijblijvende– label ‘Adviezen’ mee. „‘B en W stap op’, blijkt een mening, geen advies”, zegt Schop. „Ik vind dat eng, heel eng. Je kunt op je klompen aanvoelen dat die meningen straks over de schouder worden gegooid en alleen de adviezen serieus worden genomen.”

De burgemeester knikt. Ze begrijpt de kritiek – „We hebben zelf ook met de verslaggeving van de avonden geworsteld”, zegt ze. Ze belooft de indeling van meningen en adviezen van de site te halen.

Ik kan op de bank wel Goede Tijden Slechte Tijden zitten kijken. Maar dan heb ik voor ik het weet een azc in mijn achtertuin

Daniël Schop, tegenstander azc

Theo van den Berg, die regelmatig worstelt met zijn lange benen onder de lage tafeltjes, drukt even later het knopje van de microfoon in. De internationaal opererende ondernemer vraagt aandacht voor het constructieve werk van Welgraven en haar ‘comité’. „Er komen wel eens mensen bij ons die zeggen: We gaan een varkenskop ophangen. Dan zeggen wij: Zou je dat wel doen? Doe eens iets wat sociaal aanvaardbaarder is. Dat is fijner.”

En dan is er nog iets. Van den Berg was nog maar eens in de verkiezingsprogramma’s van politieke partijen gedoken. Die blijven vaak vaag over azc’s. Terwijl juist dit onderwerp een dorpsgemeenschap kan veranderen – en verscheuren. „Ook hier in Geldermalsen hebben we het er tijdens de laatste raadsverkiezingen helemaal niet over gehad”, vervolgt Van den Berg. „Als je eerlijk bent moet je dan eigenlijk zeggen: ‘we wachten met de besluitvorming over een nieuw azc tot de volgende raadsverkiezingen. Intussen vangen we natuurlijk wel statushouders op, naar rato van de bevolking’.”

„Een mooi laatste woord”, concludeert burgemeester Miranda de Vries en staat op. Bij het uiteengaan zegt ze te hopen dat ‘het comité’ „ook dit soort constructieve geluiden met de bevolking van Geldermalsen wil blijven delen”.

Het loopt anders. Het verslag van het gesprek dat enkele dagen later verschijnt op Geldermalsen zegt nee tegen azc, eindigt met de woorden: „We hebben geen enkel vertrouwen meer in mevrouw De Vries en degenen die haar blijven steunen.” De toezegging van het gemeentebestuur over de ‘meningen’ en ‘adviezen’ blijft onvermeld.

Wethouder Ronald van Meygaarden, met burgerparticipatie in zijn portefeuille, zegt later: „De tegenstanders zochten wel het overleg, maar dan vooral om hun eigen punt te maken, en dat naar buiten toe nog eens extra kracht bij te zetten.” Daardoor kanaliseerden websites als Geldermalsen zegt nee niet alleen emoties, ze riepen ze ook op. Zelf zegt Welgraven dat ze consequent is gebleven. „Het gesprek met de burgemeester had echt niet zoveel indruk op ons gemaakt dat we ineens vonden dat zij kon aanblijven.”

Bloesemtocht

Het is koud voor de tijd van het jaar. De perenbloesem rond Geldermalsen trotseert de nachttemperaturen dichtbij het vriespunt. Op de dijkjes en wegen tussen de boomgaarden houden 16 april zo’n 28.000 mensen de jaarlijkse Bloesemtocht. Onder hen ook een kleine tiental statushouders – vluchtelingen met een verblijfsvergunning – uit Geldermalsen. Iemand van de gemeente heeft als privé-persoon honderd euro geschonken voor hun entreebewijzen.

Een voor een stelt Karin van Londen, volgens haar LinkedIn-account ‘senior communicatieadviseur’ bij Revalidatie Nederland, de vluchtelingen voor. Tijdens de tocht trekken ze soms aandacht. Bij het doorkruisen van het pittoreske Deil komt een vrouw met een hemelse blik in haar ogen een stuk zelfgebakken cake aanbieden aan een van de vrouwelijke statushouders. De vrouw stamelt ‘dankuwel’ en prijst uitvoerig de vriendelijkheid van de omstanders. Een paar honderd meter verderop deponeert ze de cake in een prullenbak.

Geldermalsen, Breed 22-24

Geldermalsen, Breed 22-24

Het plan om statushouders uit het dorp mee laten doen aan vrolijke, dorpse gebeurtenissen als de Bloesemtocht was een paar maanden eerder geboren in de werkkamer van de burgemeester, onder het genot van koffie en Bastogne-koeken. Verkoopstyliste Christine de Jong vertelde daar hoe ze vorig najaar naar Athene was gegaan om vluchtelingen te helpen. „De dankbaarheid was groot. Maar toen ik terugkwam, trof ik hier angst en onkunde aan. Als mensen zich meer in de vluchtelingencrisis zouden verdiepen, zou er vanzelf meer begrip ontstaan, denk ik.”

Saskia de Nijs, coach bij Vluchtelingenwerk in Geldermalsen en omstreken, zei dat ze niet bij de pakken neer wilde zitten. „Het aantal vrijwilligers voor Vluchtelingenwerk in Geldermalsen is sinds december enorm gestegen. Met deze en andere vrijwilligers kunnen we mooie dingen ondernemen.” De burgemeester juichte de inspanningen toe.

Er kwam een – besloten – Facebookgroep, een initiatief van De Nijs. Burgers konden er hun spullen – of hulp – voor vluchtelingen aanbieden. Verder besloot het groepje meer naar buiten te treden, media op te zoeken, raadsvergaderingen en kerkelijke bijeenkomsten bij te wonen. Contact zoeken met tegenstanders van vluchtelingenopvang, zoals Karin Welgraven en haar medestanders, stond niet op het to do-lijstje. Christine de Jong: „We gaan niet focussen op de tegenstanders, maar onze energie in positieve dingen steken.”

Lager opgeleiden van eigen bodem

Kort daarvoor sprak ik een opbouwwerker in Geldermalsen. Anton de Boer van welzijnsorganisatie Mozaïek vertelde hoe er een leegte in het dorp was ontstaan. „Mensen trekken zich steeds meer terug op hun eigen eilandje”, zei hij in een spreekkamertje op het kantoor van de welzijnsorganisatie in het naburige Tiel. „De kerken die in deze streek vroeger voor verbinding zorgden, zijn verzwakt. Er is weinig voor in de plaats gekomen.”

De Boer kwam in Geldermalsen wel hoger opgeleiden tegen met goede banen en even goede bedoelingen, maar geen notabelen die konden binden. Hun initiatieven met vluchtelingen, juichte hij toe, „maar het zijn typisch initiatieven van hoger opgeleide Nederlanders. Lager opgeleiden zie je daar nauwelijks. Hoe dat komt, weet ik niet”.

Zou het komen doordat veel hoger opgeleiden zich gemakkelijker lijken te solidariseren met vluchtelingen van ver, dan met lager opgeleiden van eigen bodem? „Dat zou best wel eens kunnen”, zei De Boer na enig nadenken. „Ik weet het wel zeker”, zegt Karin Welgraven van ‘Azc nee’ als ze later dezelfde vraag krijgt voorgelegd. „Die hoger opgeleiden vinden ons allemaal tokkies.”

Karin van Londen „weet het nog niet zo”, zegt ze tijdens de Bloesemtocht. „Het ligt eraan wat je onder solidariseren verstaat. Mensen met goede banen hebben het hoogste inkomen en betalen de meeste belasting. Daarvan wordt bijvoorbeeld ons stelsel van sociale zekerheid betaald. Er wordt dus goed voor iedereen gezorgd. Voor vluchtelingen ligt dat anders. Zij zijn veel afhankelijker van hulp van anderen.”

De Facebooksite Praktische Hulp voor Vluchtelingen wordt op 3 maart gelanceerd. Er worden veel spullen aangeboden, van kleren, via laptops, tot speelgoed en hele inboedels. Vrijwilligers fietsen met kinderen van statushouders naar de internationale schakelklas in Tiel. Hooguit is er tegenslag op het gebied van opslag. Een verzoek van Christine de Jong aan de gemeente voor opslagruimte blijft vooralsnog onbeantwoord.

Die hoger opgeleiden vinden ons allemaal tokkies

Karin Welgraven, tegenstander azc

Het aantal ‘vrienden’ van de site loopt op naar 250. Onder hen veel Geldermalsense politici zoals SGP-leider Lourens van Bruchem en D66-fractieleider Jan de Geus, en enkele gemeenteambtenaren.

Begin juni wordt bekend dat de tegenstanders van een azc op 29 juni opnieuw bij het gemeentehuis willen gaan demonstreren. Ze zijn boos over de celstraffen van enkele maanden die vijf van de relschoppers hebben gekregen. Bovendien praat de raad dan opnieuw over mogelijke vluchtelingenopvang.

Pegida-aanhangers en andere radicale activisten van buiten het dorp weten Welgravens Facebookpagina weer goed te vinden. Ze ziet zich op 2 juni genoodzaakt nog eens de spelregels uit te leggen. „We begrijpen jullie emoties en wij begrijpen jullie boosheid, maar toch willen we jullie erop wijzen dat wij iedere vorm van geweld, of het schelden met ziekten, mensen dood wensen en andere vormen van onaangepast asociaal gedrag niet accepteren hier op de pagina!!”

Een dag later schrijft Karin van Londen op de site van haar medestanders: „Gezien de negatieve stemming die weer ontstaat in de richting naar de raadsvergadering van 29 juni voel ik de behoefte om een tegengeluid te laten horen. Niet schreeuwend, maar rustig en respectvol. Het lijkt mij een mooi idee om een menselijke kring te maken van mensen in witte kleding, hand in hand.”

Discussie ontstaat. Is er niks beters te verzinnen? Een stille omgang rond het gemeentehuis bijvoorbeeld? Of het uitdelen van bloemen? De discussie maakt Van Londen een beetje nerveus. „Voor je het weet, krijg je nog meer polarisatie in het dorp. Dat wil ik natuurlijk ook niet.”

Donderdag 9 juni vinden Ed Goossens van Dorpsbelangen en Lourens van Bruchem (SGP) het genoeg geweest. De twee leiders van de grootste fracties in de gemeenteraad willen duidelijkheid scheppen voor de raadsvergadering van de 29ste. „Het kan straks wéér fout gaan. Dan hebben we wéér beveiliging nodig”, vreest Van Bruchem, verbonden aan een internationaal opererend technologiebedrijf in Groot-Ammers met het hoofdkwartier in de VS.

De heling die burgemeester De Vries nastreefde, heeft te weinig opgeleverd. Voor- en tegenstanders van vluchtelingenopvang verschansen zich nog steeds in hun eigen gelijk, en profileren zich ten koste van elkaar. „Twintig procent is fanatiek voor een azc. Twintig procent is even fanatiek tegen. Zestig procent staat er min of meer neutraal in”, zegt Van Bruchem.

Geldermalsen, Breed 22-24

Geldermalsen, Breed 22-24

Geldermalsen, Breed 22-24

Ik heb het hem allemaal vergeven

Op 9 juni duiken de twee lokale leiders in hun computer en stellen een concept-brief op voor hun mede-fractievoorzitters. De kernzin luidt: „Een AZC in onze gemeente, ook in kleinere vorm, is voor ons geen optie.” Wel wil Geldermalsen meebetalen aan opvang elders in de regio, en kleinschalige initiatieven bevorderen zoals de opvang van meer statushouders. Daarmee moet het Betuwse dorp zijn rust hervinden.

De twee weten bijna alle fractievoorzitters achter de brief te krijgen. Alleen Jan de Geus van D66 ziet nog steeds „draagvlak” voor een azc en verwijst naar de inspanningen van Van Londen, De Jong en anderen. Als enige ondertekent De Geus de brief niet. „De indruk wordt gewekt dat er voor geweld is gezwicht”, schrijft hij in een persbericht.

SGP’er Van Bruchem vindt dat te simpel. „De meer dan dertig relschoppers die in juni veroordeeld zijn door de rechter, kun je toch onmogelijk als winnaars zien? En de man die mijn gezin en mij in december met de dood bedreigde, is veroordeeld en is inmiddels zijn baan kwijt. Hij heeft het moeilijk. Ik heb het hem allemaal vergeven. Dat heb ik graag gedaan.”

De indruk wordt gewekt dat er voor geweld is gezwicht

Jan de Geus, fractievoorzitter van D66

De opzet van Dorpsbelangen en de SGP om ruim voor de vergadering van de 29ste juni duidelijkheid te scheppen blijkt effectief. Er komt geen azc, besluit de raad. Karin van Londen, Christine de Jong en Saskia de Nijs, die de 29ste als toehoorders in de raadszaal zitten, blijven verbijsterd en teleurgesteld achter. Enkele voorstanders nemen bloemen mee naar de raadsvergadering, om toch iets positiefs te doen. Van Londen schrijft aan haar medestanders: „Demonstreren, acties, boos worden… dat zorgt er alleen maar voor dat de raadsleden ons gaan vergelijken met AZC-nee.”

Eind juni heb ik Karin Welgraven van de anti-azc’ers aan de telefoon. Ze is blij. Natuurlijk, ook om het niet doorgaan van het azc, maar vooral omdat er schot zit in Gratis Shoppen. „We hebben een stichting opgericht, zodat we ons beter kunnen inzetten voor de minima in Geldermalsen.”

Een week later, op 1 juli, komt Christine de Jong van de azc-voorstanders met nog meer goed nieuws. De gemeente heeft besloten, zo mailt ze, om voor groepen als die van De Jong, Welgraven en anderen, een leegstaand bedrijfspand voor opslag ter beschikking te stellen. Daar kunnen alle aangeboden spullen voor zowel sociale minima als vluchtelingen worden verzameld. „Er moeten nog stevige gesprekken gevoerd worden”, schrijft De Jong, „hoe we met verschillende achtergronden in één ruimte gaan zitten, maar ik heb er alle vertrouwen in. East meets West. Ik heb er zin in!”