Eigenbelang trekt het breiwerk uit elkaar

Europa is een breiwerk van regels en afspraken. Er is jaren aan gewerkt. Dit moest ons beschermen tegen oorlog en destructie. Tegen onze eigen duistere instincten. Maar nee. De instincten zijn terug, de lidstaten halen het breiwerk uit. Niet alleen de Britten maar alle landen, onder druk van de binnenlandse politiek.

Eerst organiseerde premier Cameron een referendum over het Britse lidmaatschap van de Europese Unie, om interne partijruzies te beslechten. Geniaal: het schisma binnen de partij is nu groter dan voorheen. Maanden verlamde een binnenlands akkefietje Europa. Niemand durfde iets voor te stellen uit angst dat het de Leave-campagne zou helpen. Cameron kreeg van zijn collega’s zelfs douceurtjes die Europese beginselen schenden, zoals discriminatie van buitenlandse werknemers. In plaats van een bedankje kregen ze de schuld. De Europese migratiepolitiek, zei hij, heeft dit ‘nee’ veroorzaakt.

Nu rukken de Britten nog gauw even wat extra steken van de naald. Door de vennootschapsbelasting te verlagen, organiseren ze keiharde concurrentie binnen de EU – alsof er geen afspraken zijn om dit te beteugelen. Niemand zegt iets. Waarom? Omdat iedereen hetzelfde aan het doen is. Het ultieme aan-jezelf-denken in Europa is begonnen. Brexit is het pathetische, Britse voorbeeld. Maar andere landen zijn evengoed in de egoïstische reflex geschoten.

Neem Italië. Italiaanse banken wankelen; sinds Brexit zijn Europese bankenaandelen gekelderd. Er bestaan EU-regels over staatssteun en bankenresolutie. De Italianen hebben ze allemaal getekend. Nu knellen die regels; niet onbegrijpelijk. Wel onbegrijpelijk is dat Rome dreigt ze opzij te schuiven. Dat is gevaarlijk: als één land voor zijn banken gaat liggen, doen anderen hetzelfde – funest voor de interne markt, zie 2008.

En kijk wat premier Valls doet in Frankrijk. Hij is ontevreden met een EU-richtlijn uit 1996 over gedetacheerde werknemers, die werkgevers in staat stelt hen vijf jaar lang minder te betalen dan lokale werkkrachten. Dit vergemakkelijkt het voor multinationals met personeel te schuiven. Valls wil dit verlagen naar twee jaar: cadeautje voor de oppositie. Hij krijgt weinig landen mee. Dus wat doet hij? Hij vertelt de media dat hij de richtlijn gewoon negeert als hij zijn zin niet krijgt.

Last but not least: CETA, het EU-handelsakkoord met Canada. Lang geleden hebben lidstaten de Commissie de macht gegeven handelsissues namens hen af te handelen: één blok staat mondiaal sterker dan een kibbelende kleuterklas. Maar het Waalse parlement is tegen! Ook Frankrijk en Duitsland vrezen protesten. In plaats van CETA te verdedigen (in hún opdracht uitonderhandeld), of de Europese competentie in het verdrag op de geëigende manier anders te regelen, eisen landen ineens dat de Commissie hen de macht op handelsgebied via de achterdeur teruggeeft. Meteen. Campagnes tegen Commissievoorzitter Juncker in de pers tonen hoe vilein dat gevecht is. En ja, weer een stukje breiwerk uitgehaald: nationale parlementen mogen nu beslissen over CETA. Dat kan het eind zijn van de Europese handelspolitiek.

Zo ontrafelen de lidstaten Europa systematisch. De Duitse minister Schäuble wil dat de Commissie „lidstaten toestaat meer zaken in eigen hand te nemen en problemen onderling op te lossen”. Maar dat is precies waarom Europa niet werkt. Lidstaten doen waar ze zin in hebben. Hollen regels uit. Roepen dat de EU, die al stilstaat, „een pauze nodig heeft”. Juncker is niet perfect. Maar het Europees belang verdedigen staat in zijn taakomschrijving, die lidstaten zelf hebben geschreven. Door hem overal de schuld van te geven, bewijzen ze dat ze sinds de jaren vijftig niets hebben geleerd.