De terugkeer van de nucleaire bluf

Je vijand niet kennen is een zwakte. Dat probleem overschaduwt de NAVO-top in Warschau. Is Ruslands nucleaire dreiging bluf?

Poolse militairen namen afgelopen juni deel aan een NAVO-oefening in Letland. Foto Reuters/ Ints Kalnins

Waarmee schrik je een vijand het meest af? Met getallen of met woorden? Op de NAVO-top in Warschau, waar het bondgenootschap zoekt naar aan gezamenlijke strategie om Rusland „af te schrikken”, is het getal al bekend: vierduizend soldaten. Ze worden vanaf 2017 ingezet in Polen en de Baltische staten die vrezen voor Russische agressie aan hun grenzen.

Vierduizend. Natuurlijk is dat „klein bier” zeggen diplomaten in het zwaar beveiligde Narodowy-stadion, de locatie van de top in de Poolse hoofdstad.

In de Koude Oorlog-tijd, nog voor de val van de Sovjet-Unie, stationeerde het Westen 600.000 soldaten aan Europa’s oostflank. Nu zenden 28 NAVO landen samen vierduizend troepen. Niet permanent, maar „op rotatiebasis”, benadrukte minister van Defensie Jeanine Hennis vrijdagavond in Warschau. Over de Nederlandse bijdrage, mogelijk 150 soldaten, zei Hennis „eerst nog te willen kijken wat mogelijk is, ook wat de financiën betreft.”

N van nucleair

Afschrikwekkend? Het is niet meer dan „een verkeersdrempel”, sneerden Poolse politici al aan de vooravond van de top. Zij horen president Obama en de andere regeringsleiders liever ‘het’ woord gebruiken waar wel dreiging van uitgaat: het ‘N-woord’, zoals het in de NAVO-wandelgangen heet. De N van nucleair.

Rusland dreigde onlangs om Kopenhagen op ‘de nucleaire doelenlijst’ te zetten, uit woede over de opening van een Roemeense NAVO-basis met afweerraketten.

Bluf of geen bluf van Moskou - bluf dan minstens mee, vinden vooral de Oost-Europese NAVO-landen die een veel grotere militaire inzet willen dan 4000 ‘roterende’ soldaten.

„Ze hebben gelijk, het ís ook niet genoeg”, zegt NAVO-expert Judy Dempsey van denktank Carnegie Europe. „Maar of het N-woord op de top ter tafel komt is onzeker, het wekt meteen de Koude Oorlog tot leven. Rusland ‘afschrikken’ is één ding. Maar ook gaan opbieden met nucleaire dreiging is ronduit beangstigend.”

„Dit is géén nieuwe Koude Oorlog,” herhaalde NAVO-baas Jens Stoltenberg. Hij zei het minstens vijf keer op de eerste dag van de top die vrijdag eindigde met een diner van de 28 regeringsleiders in het presidentieel paleis.

In hetzelfde gebouw zetten in 1955 de Sovjet-Unie en zeven andere communistische landen hun handtekeningen onder het Warschau Pact, de tegenhanger van de NAVO.

Het Warschau-Pact hield in 1991 op te bestaan, en in de stad die er ooit haar naam aan gaf, buigt nu de NAVO zich over een manier om de Russische beer te temmen.

„We moeten zeer waakzam zijn,” zegt minister van Buitenlandse Zaken Bert Koenders. „In Rusland komt nu steeds meer taal naar buiten over nucleaire wapens, niet alleen als afschrikking, maar om er mogelijk ook oorlog mee te voeren.” Koenders noemt het „deels propaganda”, maar vindt het ook zorgelijk. „De NAVO is puur defensief gericht en streeft naar nucleaire wapenbeheersing. Maar: we moeten ook duidelijk maken aan Rusland dat de NAVO ook een nucleaire alliantie is.”

Nucleair spierballenvertoon

Zolang Rusland daar maar aan herinnerd wordt – maar mee gaan doen met het nucleaire spierballenvertoon in Moskou vindt Koenders een slecht idee. „We moeten die tactiek niet spiegelen, dat is buitengewoon risicovol. Maar bij ‘afschrikken’, waar deze top over gaat, hoort ook die nucleaire component.”

Terwijl politici in Warschau met veel ongemak vragen over N-woord pareerden, schaafden in de wandelgangen van de top hun diplomaten aan een officiële tekst over nucleaire afschrikking waar alle 28 landen zich in kunnen vinden.

Volgens NAVO-bronnen komt er „minstens een heldere boodschap aan Moskou: denk niet dat je een conflict kunt oplossen met nucleaire dreigementen.”

Ook al zijn het maar woorden, het is, zeggen zij, wel een duidelijk signaal aan de Russen dat de NAVO zich niet misrekent. Tegelijk is het dé vraag waar de NAVO mee worstelt: wat wil Rusland eigenlijk, wat zijn de intenties van Moskou? Wie zijn vijand niet kent staat zwak, geven diplomaten toe. „Maar de NAVO zal zich in ieder geval niet zomaar laten afbluffen door Rusland.”