‘Turkije weert geschoolde Syriërs van luchtbrug EU’

Turkse autoriteiten zouden hoogopgeleide Syriërs weren van de legale luchtbrug naar Europa, zeggen diplomaten.

Een Syrische vluchteling in een vluchtelingenkamp in de Turkse stad Sanliurfa. Foto Reuters

De selectie van Syriërs die per luchtbrug vanuit Turkije naar de EU mogen leidt tot wrijving tussen Turkije en de EU-landen. Sinds het vluchtelingenakkoord van 18 maart zijn inmiddels 798 Syriërs naar de EU gehaald, van wie 52 naar Nederland. Daarbij komt het regelmatig voor dat Turkse autoriteiten op het allerlaatste moment uitreispapieren weigeren.

Daar lijkt een patroon in te zitten: vooral goed opgeleide Syriërs worden in Turkije gehouden. Het is voorgekomen dat vluchtelingen pas worden tegengehouden, als ze al bijna in het vliegtuig zitten.

In maart sloten de Europese Commissie en de Turkse regering een akkoord om de toestroom van illegale vluchtelingen naar de EU in te dammen. Turkije beloofde mensen die illegaal naar de EU zijn gegaan terug te nemen. De EU beloofde voor iedere teruggestuurde Syriër één Syriër legaal uit Turkije te halen.

Die afspraak wordt niet naar de letter uitgevoerd. Het terugsturen van vluchtelingen naar Turkije blijkt juridisch complex en stuit op bezwaren van mensenrechtenorganisaties. Tot nu toe zijn 31 Syriërs teruggegaan. Via de luchtbrug zijn er intussen 798 naar Europa gehaald. Ongeveer tweederde daarvan naar Duitsland en Zweden.

De laatste tijd komt het geregeld voor dat vluchtelingen met goede kwalificaties voor de arbeidsmarkt alsnog door Turkse autoriteiten van de vertreklijst worden gehaald. Er is ten minste een Nederlands geval bekend en tientallen Duitse voorbeelden. Turkse autoriteiten lijken vooral kwetsbare mensen, met bijvoorbeeld chronische ziekten, te laten vertrekken. Het tegenhouden van goed opgeleide Syriërs is geen officieel beleid. Turkse autoriteiten waren deze week niet bereikbaar voor commentaar.

EU is opportunistisch, zeggen ze

„Het lijkt vooral ingegeven door politieke afwegingen”, zegt Metin Çorabatir. Hij is voormalig woordvoerder van de UNHCR in Turkije en heeft nu een onderzoeksbureau voor asiel en migratie (IGAM) in Ankara. „De publieke opinie is dat Europa vooral de crème de la crème van de vluchtelingen neemt om gaten in de arbeidsmarkt te vullen. Iedereen zegt dat de EU opportunistisch is. Die kritiek raakt door de samenwerking ook de eigen regering. Het tegenhouden van mensen is daar een reactie op.”

De UNHCR-procedure is traag en leidde in het verleden tot veel ergernis bij Turkse autoriteiten. Die proberen de rol van de UNHCR te verkleinen en vertrouwen meer op de database van de Turkse immigratiedienst. „Turkije wil de controle over het hervestigingsproces”, zegt Çorabatır.

Vertegenwoordigers van EU-landen in Ankara klagen binnenskamers over het Turkse selectieproces, maar willen geen rel, om de samenwerking met Turkije niet in gevaar te brengen. „We willen niet dat de lijntjes breken”, zegt een diplomaat van een EU-land. Sinds het vluchtelingenakkoord is de illegale migratie van Turkije naar Griekenland sterk afgenomen en om dat zo te houden is een goede relatie met de Turkse autoriteiten nodig.

Een woordvoerder van het Nederlandse ministerie voor Veiligheid en Justitie ontkent dat Nederland zou proberen vooral hoopopgeleide Syriërs te halen. „We selecteren juist de meest kwetsbaren aan de hand van UNHCR-criteria.”