Nieuwe wet tegen seksuele misdrijven: nein ist nein

De Duitse Bondsdag heeft de wet verscherpt die seksueel geweld afstraft. Een ‘nee’ of een afwijzend gebaar is nu al voldoende.

Protest tegen seksueel geweld in Keulen Foto Oliver Berg / EPA

Een half jaar na de massale aanrandingen op Oudejaarsnacht in Keulen, heeft de Duitse Bondsdag donderdag met grote meerderheid een wet aangenomen die het makkelijk moet maken om seksuele misdrijven te bestraffen. Toevallig ook donderdag werden de eerste twee verdachten van de Keulse aanrandingen veroordeeld. Een 21-jarige Irakees en een 26-jarige Algerijn kregen elk één jaar voorwaardelijk.

De nieuwe wet, die nog goedgekeurd moet worden door de Bondsraad, staat in het teken van ‘nee betekent nee’, een leus die letterlijk in de wet is opgenomen. Voortaan zal niet alleen meer strafbaar zijn wie seks afdwingt met geweld of de dreiging daarmee. Ook is van verkrachting sprake als de dader ingaat tegen de „duidelijke wil” van het slachtoffer. Een ‘nee’ of een afwijzend gebaar is al voldoende. Een slachtoffer hoeft zich ook niet meer fysiek geweerd te hebben, om een kansrijke aanklacht van verkrachting te kunnen doen.

In Duitsland wordt allang gesproken over aanscherping van de wet op dit punt. Maar er kwam pas vaart in door de gebeurtenissen in Keulen, waarbij het merendeel van de verdachten van Noord-Afrikaanse afkomst bleek. De zaak veroorzaakte een grote schok in het hele land. Opeens stonden ook conservatieve parlementariërs van de CSU op de bres voor wat in Duitsland ‘seksuele zelfbeschikking’ wordt genoemd.

Voor de aanscherping op het punt van aanranding en verkrachting was de steun in de Bondsdag vrijwel kamerbreed. Maar andere delen van de wet (waarover apart werd gestemd) kregen niet de steun van parlementariërs van Die Linke en de Groenen. Zo maakten zij er bezwaar tegen dat veroordeling van asielzoekers voor seksuele misdrijven voor hen niet alleen tot vrijheidsstraf kan leiden, maar bovendien tot versnelde uitzetting.

Ook omstreden is de bepaling over het groepsgewijs in het nauw dringen van een slachtoffer, dat vervolgens wordt aangerand – zoals met Oudjaar in Keulen en andere steden gebeurde. Volgens de wet kunnen daders die wel meedoen aan het in het nauw drijven, maar niet aan de seksuele handeling, toch voor aanranding of verkrachting veroordeeld worden. Volgens sommige politici en rechtsgeleerden is dat in strijd met de grondwet. „Niemand mag veroordeeld worden voor een misdrijf dat hij zelf niet heeft begaan”, aldus Renate Künast van De Groenen.

Of het uitgangspunt ‘nee betekent nee’ in de praktijk wel bruikbaar en rechtvaardig is, was de afgelopen maanden onderwerp van intens debat. In veel situaties zal het het woord van de één tegenover het woord van de ander zijn.

Bovendien, de leus ‘nee betekent nee’ „suggereert een eenduidigheid die in erotische situaties vaak niet bestaat”, schreef filosofe Svenja Flaßpöhler in de Süddeutsche Zeitung. „Sterker nog: het ligt in het wezen van verleiding dat die zich afspeelt op de grens tussen Ja en Nee.”