Facebook bepaalt wat nieuwswaardig is, ook bij video’s van schietpartijen

Stervende mensen, mishandelde huisdieren, verkrachtingen: het is allemaal te zien op Facebook en Periscope. Iedereen met een smartphone kan televisie maken. Maar hoe ‘open’ moeten deze tv-beelden precies zijn?

Omstanders verzamelen zich woensdag in Falcon Heights, Minnesota, waar de 32-jarige Philando Castile door vier politiekogels om het leven kwam. Foto AP / Leila Navidi/Star Tribune

Iedereen met een smartphone kan op elke plek in de wereld televisie maken, iets waar nog niet zo lang geleden een cameraploeg en satellietwagen voor nodig waren. Facebook Live, dat sinds april wereldwijd beschikbaar is, en Persicope van Twitter, dat in maart 2015 werd gelanceerd, brachten die ontwikkeling in een stroomversnelling: nu kan elke smartphonebezitter ook live beelden uitzenden.

Vooral Facebook, met zijn 1,09 miljard dagelijkse gebruikers, heeft de laatste dagen een grote rol gespeeld bij het vastleggen en veroordelen van politiegeweld in Amerika. Het is moeilijk voor te stellen dat de grootschalige protesten en de reacties op sociale media zo hevig waren geweest zonder de video’s waarop deze week werd vastgelegd hoe de politie in Louisiana en een dag later in Minnesota twee zwarte mannen neerschoot. De tot dan toe vreedzame protesten namen vrijdag een gewelddadige wending toen twee sluipschutters bij een demonstratie in Dallas vijf politieagenten doodschoten. Ook beelden van die schietpartij werden live uitgezonden op Facebook.

Het is even wennen. Lang was Facebook een plek voor leuke afleiding, dankzij live streams komt de rauwe werkelijkheid keihard je tijdlijn binnen.

Foto: Facebook

Een beeld uit de video waarop de dood van Philando Castile werd vastgelegd door zijn vriendin. Foto: Facebook

Live opgenomen

De Facebookvideo van Amerikaan Diamond Reynolds, live opgenomen vlak nadat haar vriend Philando Castile woensdag in zijn auto werd neergeschoten, is bijna 5 miljoen keer bekeken en zorgde voor grote woede op sociale media. De 32-jarige Castile werd staande gehouden om een kapot achterlicht, waarna een politieagent in uniform vroeg om zijn rijbewijs. Castile zou volgens zijn vriendin hebben gezegd dat hij een vuurwapen bij zich droeg, waarvoor hij een vergunning had. Toen Castile zijn vergunning en rijbewijs wilde pakken, werd er op hem geschoten. Vlak na de schoten begon Reynolds te filmen. Live zond ze op haar Facebookpagina uit hoe haar vriend stierf aan de kogels in zijn zij.

De dag ervoor had de lokale politie van Baton Rouge, Louisiana, een donkere man doodgeschoten bij een arrestatie. Ook deze fatale aanhouding bleek te zijn gefilmd. In de dagen erna doken twee filmpjes op, gemaakt door voorbijgangers, waarop is te zien dat de man, Alton Sterling, hardhandig tegen de grond wordt gewerkt door twee agenten. Een van hen trekt vervolgens zijn wapen en richt die op de borst van Sterling. Hij waarschuwt dat de arrestant zich rustig moet houden en schiet daarna meerdere keren.

Tot voor kort lag de verantwoordelijkheid voor wanneer het beeld op zwart gaat bij tv-omroepen die een overzichtelijk aantal kanalen beheerden. Nu iedereen zijn eigen tv-kanaal heeft valt die taak in de schoot van techbedrijven als YouTube, Facebook en Twitter. En zij lijken geen pasklaar antwoord te hebben op gebruikers die gewelddadig materiaal uitzenden - zeker niet als dat live gebeurt. Vooralsnog vertrouwen ze op hun gebruikers om ongewenste streams te melden, waarna ze uit de lucht kunnen worden gehaald. Maar dan is het materiaal vaak al gekopieerd en verspreid.

Het is ook niet altijd duidelijk waar een bedrijf als Facebook de scheidslijn legt. Het filmpje van Diamond Reynolds werd aanvankelijk offline gehaald, volgens Facebook door een ‘technische fout’. Het werd later teruggezet met een waarschuwing dat het schokkende beelden bevat (hier is het filmpje te zien). Het doet denken aan de video van de doodgeschoten Iraanse activist Neda Agha-Soltan, die haar een symbool maakte van de Iraanse opstand in 2009. De vaak gedeelde video waarop Neda’s dood is te zien was volgens de toen geldende richtlijnen niet toegestaan. Facebook liet hem staan en maakte voortaan een uitzondering voor nieuwswaardige beelden. Maar wat nieuwswaardig is bepaalt Facebook.

Open en verbonden

Volgens Mark Zuckerberg toont het filmpje van Reynolds “dat het belangrijk is om een open en verbonden wereld te hebben.” Maar hoe ‘open’ moeten deze tv-beelden precies zijn?

Filmpjes die via sociale netwerken rechtstreeks de wereld in worden gestuurd, hebben geen leeftijdsadvies, en geen filter. Ook al gebeuren – naast alle leuke filmpjes - er de meest vreselijke dingen in beeld. Nadat Fransman en IS-sympathisant Larossi Abballa vorige maand een politieagent en zijn vrouw neerstak in een Parijse buitenwijk, eiste hij op Facebook vanuit het huis van de slachtoffers de aanslag op en spoorde de kijkers aan zijn voorbeeld te volgen. Drie dagen daarna filmde een man in Chicago zijn eigen moord tijdens het streamen. Stervende mensen, mishandelde huisdieren, verkrachtingen, obsceniteiten: allemaal te zien op Facebook en Periscope.

Er is een waarschuwing vooraf, bijvoorbeeld bij live-streaming app Periscope: “Denk eraan dat Periscope niet mag worden gebruikt voor onwettige doeleinden of om illegale activiteiten te bevorderen.”

En er is een waarschuwing achteraf, zoals Facebook die gebruikt bij ‘expliciete beelden’. “Video’s die schokkend zijn, kunnen als aanstootgevend, intimiderend of beangstigend worden ervaren. Weet je zeker dat je dit wilt bekijken?”

De live-streaming apps geven kijkers ook de mogelijkheid om filmpjes als ongepast aan te melden. Maar dan is het kwaad vaak al geschied.

Live filteren

Kun je live video ook live filteren, om te voorkomen dat toeschouwers geschokt worden? Om te voorkomen dat kwaadwillenden niet probleemloos een podium kunnen creëren om de impact van hun daden te vergroten?

Dat is een kwestie van trainen: Je kunt computers leren om ‘schokkende’ situaties te herkennen. Beeldherkenning groeide van simpel (nummerbordherkenning) tot complex (automatische detectiesystemen die het verschil zien tussen juichende mensen en een menigte in paniek of een lynchpartij).

Wetenschappers aan de UvA in Amsterdam werken aan ADABTS Automatic detection of abnormal behaviour and threats in crowded spaces. Een systeem dat vrijwel rechtstreeks waarschuwt als er iets mis dreigt te gaan.

ADABTS-software herkent menselijke torso’s, armen en benen. Met die gegevens is beter te bepalen welke persoon er beweegt en met welke bedoeling dat lijkt te gebeuren. Ook kunnen abrupte geluiden (gillen, schoten) helpen om schokkende beelden te herkennen.

Datacentra die video verwerken zijn snel genoeg om dat soort filters rechtstreeks toe te passen op video – 24 frames per seconde – en ‘verdachte’ beelden met een vertraging door te sturen, na menselijke controle. De meeste sociale netwerken maken al gebruik van PhotoDNA, software van Microsoft dat kindermisbruik herkent. En YouTube slaagt er in om bijna rechtstreeks te controleren of je video’s geen inbreuk maken op copyrights.

Live filteren kan dus, maar het kost moeite en een menselijke check – iets waar technologiebedrijven niet zo happig op zijn. De vraag is of sociale netwerken wel een rem willen op de doorgifte van videobeelden. Het zou afbreuk doen aan de open, verbonden wereld die Mark Zuckerberg zo graag ziet.