Een verre planeet met drie zonnen aan de hemel

Met een Europese telescoop in Chili is een stelsel ontdekt van drie sterren en een planeet die om elkaar heen draaien.

Omloopbanen van het sterrentrio (blauw) en de planeet (rood). Illustratie ESO

Met een camera van de Europese Very Large Telescope, in het noorden van Chili, hebben astronomen een planeet ontdekt die in een wijde baan om een ster draait, die daarnaast ook een dubbelster als nabije begeleider heeft. Hierdoor zijn er vaak drie ‘zonnen’ aan de hemel van de planeet te zien.

De drie sterren hebben de aanduidingen HD 131399A, -B en -C. Ze maken deel uit van een stervormingsgebied in het zuidelijke sterrenbeeld Centaurus, op 320 lichtjaar van de aarde. De sterren in deze stellaire kraamkamer zijn niet ouder dan 16 miljoen jaar, wat naar astronomische maatstaven heel jong is. Ter vergelijking: onze zon bestaat al 4,6 miljard jaar.

Dat betekent dat ook de planeet – ‘HD 131399Ab’ – heel jong moet zijn. Maar het meest bijzondere aan dit hemellichaam is zijn omloopbaan. Computersimulaties op basis van de beschikbare waarnemingen wijzen erop dat hij op een afstand van 12 miljard kilometer om zijn moederster draait – 80 maal de afstand zon-aarde.

De beide andere sterren, die op geringe onderlinge afstand om elkaar wentelen, zijn slechts vier keer zo ver verwijderd van ster ‘A’. Daarom is het nog maar de vraag hoe stabiel de huidige omloopbaan van de planeet is: de dubbelster oefent daar een sterk verstorende invloed op uit.

Ook is onduidelijk of de planeet wel op de plek is ontstaan waar hij zich nu bevindt. Volgens zijn ontdekkers zijn verschillende scenario’s denkbaar. Mogelijk is de planeet op veel kleinere afstand van zijn moederster gevormd en door invloeden van buitenaf in zijn wijde baan beland. Een andere mogelijkheid is dat hij oorspronkelijk om de dubbelster wentelde en door de derde ster is ‘geadopteerd’.

Hoe dan ook: het hebben van drie ‘zonnen’ leidt tot wonderlijke taferelen op de planeet. Een groot deel van de tijd staan er drie zonnen aan zijn hemel, waardoor elke dag drie zonsopkomsten en -ondergangen te zien zijn. Heel spectaculair zullen die overigens niet zijn: door hun grote afstanden zijn de sterren gereduceerd tot kleine, maar wel heel fel stralende, stippen.

Astronomen hebben tot nu toe bij ruim 2.500 sterren één of meer planeten ontdekt. In het overgrote deel van de gevallen hebben deze exoplaneten hun bestaan verraden doordat ze met grote regelmaat voor hun ster langs schuiven. Veel andere exoplaneten zijn ontdekt doordat ze hun moederster meetbaar aan het schommelen brengen. Dat een exoplaneet rechtstreeks wordt opgespoord met een camera komt niet zo vaak voor.

Het artikel over de ontdekking van planeet HD 131399Ab in het stelsel van een sterrentrio verschijnt vrijdag in het tijdschrift Science.