Vliegende keep als Duitse ‘Immer-Held’

Duitsland – Frankrijk In de ruimte achter de Duitse verdediging heerst één man: keeper Manuel Neuer. Hij voetbalt niet alleen mee, maar verdedigt ook. „Sinds Beckenbauer heeft niemand meer zo als libero gespeeld.”

De Duitse verdediging staat ver van het eigen doel af en in de ruimte daarachter heerst één man: doelman Manuel Neuer, uit Gelsenkirchen-Buer. Penaltykiller, uitstekende reflexen, maar ook libero, een verdediger als het moet.

Vindt-ie heerlijk, om dat doel uit te stormen. „Hij is nooit een doelman geweest die het spel aan zich voorbij kon laten trekken zonder daaraan deel te nemen”, zegt Neuers eerste keeperstrainer Siggi Hüneborn aan de telefoon. „Als we met 2-0 voor stonden in de rust, vroeg hij altijd: mag ik mee naar voren? Aan het einde van het seizoen liet ik dat weleens toe, stond-ie daar op het middenveld met zijn keeperhandschoenen aan.”

Niemand kan de geschiedenis herschrijven, maar wij kunnen wel een lege pagina vullen

De Franse trainer Didier Deschamps over de slechte historische reeks tegen Duitsland.

Het is vanavond Duitsland-Frankrijk in de EK halve finale in Marseille. Dat is eigenlijk alleen maar zo omdat Neuer in de kwartfinale zaterdagavond twee strafschoppen keerde tegen Italië. Dat hij dit EK nog niet alom geprezen wordt als dé Duitse toernooiheld, komt volgens de krant Die Zeit omdat hij „de Immer-Held” is. Het probleem: zijn lijst met heldendaden voor Die Mannschaft is al te lang.

Meest markant is Neuers optreden tijdens het WK van 2014, toen hij als pseudo-libero in de achtste finale ruim twintig keer zijn penaltygebied uitstormde om eigenhandig counteraanval na counteraanval van het sterke Algerije af te stoppen. De ultieme vliegende keep. „Sinds Beckenbauer heeft in het Duitse shirt niemand meer zo als libero gespeeld”, grapte keepertrainer Andreas Köpke.

Er wordt in de context van Duitsland– Frankrijk van vanavond veelvuldig gememoreerd aan de ‘Nacht van Sevilla’, de afgrijselijk beuk van doelman Harald Schumacher tegen het hoofd van de Franse aanvaller Patrick Battiston tijdens de halve finale op het WK van 1982 in Spanje. De Nederlandse scheidsrechter Charles Corver zag het incident niet. Battiston verloor enkele tanden, brak een nekwervel. „Als het een probleem is, betaal ik zijn kronen wel”, zei Schumacher na afloop, verre van empathisch.

Lehmann plaveide de weg

Met Neuers kunst- en vliegwerk was het wachten op een zelfde onzachte botsing. Die kwam in de WK-finale van 2014 tegen Argentinië, toen Neuer de bal voor het hoofd van Gonzalo Higuaín wegbokste en met zijn onderlijf vol op de Argentijnse aanvaller botste. Die krabbelde wonderwel direct weer op. Had dat niet rood moeten zijn? „Daar hebben we het in Duitsland liever niet over”, lacht de Duitse voetbalhistoricus Dietrich Schulze-Marmeling wat ongemakkelijk. „Maar als je het mij vraagt: Neuer speelde de bal, nam risico, maar er was geen verkeerde intentie.”

We mogen niet verwachten dat we nog een keer met 7-1 winnen.

Thomas Müller van Duitsland over de halve finale, die wel wat weg heeft van het duel tegen Brazilië in 2014.

Schulze-Marmeling, auteur van de biografie Neuer: Der Welttorhüter, zegt dat de overgang van de traditionele ‘reactiedoelman’ naar meevoetballende ‘anticipatiekeeper’ in Duitsland traag verliep. Pas op het WK van 2006 in eigen land, waarin Die Mannschaft de harten stal, namen bondscoach Jürgen Klinsmann en zijn assistent (en huidige Duits bondscoach) Joachim Löw, een belangrijke beslissing. De eeuwige Oliver Kahn, reactiekeeper bij uitstek, werd naar de bank verwezen en Jens Lehmann, als doelman van Arsenal gewend aan voetballende oplossingen, werd op zijn 36ste nog eens eerste keeper. Indirect werd zo de weg geplaveid voor Neuer, toen net doorgebroken bij Schalke.

Neuer (30) won in de jaren daarna de Champions League met Bayern München en werd wereldkampioen met Duitsland. Hij eindigde achter Cristiano Ronaldo en Lionel Messi bij de verkiezing van voetballer van het jaar 2014. Zeldzame waardering voor een keeper. Neuer speelt extremer nog dan zijn Nederlandse voorbeeld Edwin van der Sar, die van meevoetballen zijn handelsmerk maakte maar nooit zo nadrukkelijk meeverdedigde.

Bijna afgewezen in de jeugd

Hüneborn trainde Neuer bij de jongste Schalke-leeftijdsgroepen en deed dat volgens de methode van Frans Hoek, de Nederlandse keeperstrainer die onder Louis van Gaal vele Europese topkeepers trainde. In 1987 legde Hoek de standaard met zijn boek vol trainingsmethodes voor de meevoetballende doelman, ruim voor in 1992 de regel ingevoerd werd dat keepers de bal niet meer mochten oprapen bij een terugspeelbal.

Dat Neuer het bij Schalke had gered in de jeugdopleiding was overigens een dubbeltje op zijn kant geweest, zegt Hüneborn. „Het was zo’n kleine, blonde jongen. Tenger. Hij werd bijna afgewezen, maar zijn talent was onmiskenbaar. Zijn instelling was voorbeeldig: hij heeft onder mij geen training gemist. Als enige.”

Mentaal hebben de spelers zich nog opgeladen, maar fysiek eiste de vermoeidheid haar tol

De Belgische teamarts Kris Van Crombrugge wijt de mindere prestaties van België aan vermoeidheid.

Vraag Hüneborn naar zijn voormalig pupil en dan kom je geheid op de anekdote van begin deze eeuw bij het schoolvoetbalkampioenschap in Gelsenkirchen. „Ik was ook gymleraar en coach van ons schoolteam, we moesten tegen de school van Manuel waarvan het elftal voor tachtig procent uit Schalke-talenten bestond. Dat zou altijd een afstraffing worden. Hij had praatjes natuurlijk: ‘Ik ga scoren tegen jouw ploeg, let maar op!’”

Het werd 10-0 die dag voor Neuers schoolteam, maar hij scoorde niet. Hüneborn: „Hij speelde – als doelman he! - op onze helft zowat, maar wij hadden ook geen misselijk keepertje staan. Maar die dag zag ik wel voor het eerst de Neuer die we nu kennen: onbevreesd, atletisch, een klasse apart. Ik dacht: die gaat heel ver komen.”