Kamers steunen commissie parlementair stelsel

Staatscommissie moet “antwoord geven op de vraag of het parlementair stelsel voldoende toekomstbestendig is”.

Voormalig VVD-senaatsfractievoorzitter Loek Hermans is de geestelijk vader van de staatscommissie. Foto ANP / Martijn Beekman

De staatscommissie die het functioneren van het parlementaire stelsel moet onderzoeken, lijkt er eindelijk te komen. Bijna twee jaar nadat toenmalig VVD-senator Loek Hermans deze “staatsrechtelijke herbezinning” voorstelde. In een brief waar donderdag in de Tweede en volgende week in de Eerste Kamer over gestemd wordt, roept het parlement het kabinet op een staatscommissie in te stellen.

Deze commissie moet “verkiezing, taken, positie en functioneren van het parlementair stelsel en de parlementaire democratie” onderzoeken en “antwoord geven op de vraag of het parlementair stelsel voldoende toekomstbestendig is”, staat in de brief van beide Kamers. Het CDA wil donderdag nog een debat over de kwestie afdwingen, wat pas plaats zou kunnen vinden na het zomerreces. Maar dat uitstel lijkt kansloos.

Het voorstel voor de staatscommissie kwam in oktober 2014 van Loek Hermans, toen VVD-fractievoorzitter in de senaat, op een moment dat zijn partij veel last had van de coalitieminderheid in de Eerste Kamer. De commissie stond dan ook al snel te boek als de commissie die de afschaffing van de Eerste Kamer moest gaan inleiden. Daarom, en omdat Hermans moest opstappen vanwege het wanbestuur bij de failliete thuiszorgorganisatie Meavita, duurde het tot begin dit jaar voordat de Eerste Kamer overeenstemming bereikte over de opdracht aan de commissie.

Onenigheid over samenstelling commissie

Ook de samenstelling daarvan was controversieel. Sommige partijen wilden dat de commissie vooral uit politici zou bestaan, om de kans te vergroten dat partijen ook met de aanbevelingen zouden instemmen. Adviezen van staatscommissies uit het verleden leidden meestal niet tot verregaande aanpassingen van het stelsel. Anderen wilden juist alleen meer onafhankelijke deskundigen, zoals staatsrechtgeleerden, maar ook experts op het gebied van sociale media. Het compromis is dat de commissie onder toezicht van zittende Kamerleden komt te staan.

De commissie krijgt een hele brede opdracht, die betrekking heeft op de betrokkenheid van burgers bij de politiek, volatiel kiezersgedrag, digitalisering van de samenleving en het impact van Europese regelgeving en decentralisaties. Premier Mark Rutte steunde het idee van zijn VVD in de senaat in 2014 al. Het is uiteindelijk aan minister Ronald Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) - of zijn huidige plaatsvervanger Stef Blok (VVD) - om op z’n vroegst na de zomer deze commissie aan te stellen. Resultaten worden dan ook niet voor de Tweede Kamerverkiezingen van maart 2017 verwacht.