Is milde straf Pistorius terecht?

Velen hadden gerekend op een langdurige celstraf. Maar die ontliep moordenaar Oscar Pistorius. Klassenjustitie of gerechtigheid?

Oscar Pistorius woensdag bij aankomst bij de rechtbank in Pretoria, waar het vonnis in hoger beroep tegen hem werd uitgesproken. Foto Shiraaz Mohamed/AP

De celdeur is weer gesloten achter de rug van Oscar Pistorius. Woensdag veroordeelde rechter Thokozile Masipa hem tot zes jaar wegens moord op zijn vriendin Reeva Steenkamp in 2013. Zes jaar is veel minder dan de minimum wettelijke straf van vijftien jaar voor moordenaars.

Maar dit is Pistorius, de sporticoon op prothesen. Deskundigen denken dat hij binnen een jaar alweer voorwaardelijk kan worden vrijgelaten. Is dit het bewijs van klassenjustitie in Zuid-Afrika? Of toch: gerechtigheid?

Op sociale media regende het vergelijkingen met andere zaken van minder bekende, beminde en vermogende Zuid-Afrikanen die voor mindere vergrijpen dubbel keer zo zwaar gestraft waren. „Schande voor het rechtssysteem”, vond de woordvoerder van de ANC-vrouwenafdeling.

Rechter Thokozile Masipa had die reacties voorzien. Ze nam ruim een uur de tijd haar beweegredenen voor deze relatief milde straf toe te lichten. Daarin stond een ding voorop: „Het is de taak van de rechtbank een onafhankelijke arbiter te zijn. Niet om de publieke opinie te dienen.” Het grote publiek was er tenslotte van het begin af aan van overtuigd dat Pistorius zijn vriendin met voorbedachten rade had vermoord. Maar het openbaar ministerie kon geen enkel bewijsstuk op tafel leggen die de beschuldiging van een ruzie aantoonde.

Daarentegen waren er talloze getuigen die de minutenlange paniek van Pistorius beschreven nadat hij de vier schoten richting toiletdeur had gelost, naar eigen zeggen in de overtuiging dat zich een inbreker had opgesloten. Zijn gebeden tot hogere machten om haar het leven te redden, toen de ambulance eenmaal was gearriveerd, zijn onbedaarlijke huilbuien boven het bebloede lichaam. Het klonk de rechter allemaal niet in de oren als het gedrag van een typische moordenaar.

Wat het publiek volgens Masipa vergat was dat sprake is van twee Pistorussen: de paralympisch kampioen en de man van wie in zijn eerste levensjaar de onderbenen werden afgezet, en die zonder prothesen nog geen anderhalve meter lang was en op zijn beenstompen nauwelijks zijn evenwicht kon bewaren, zoals hij vorige maand in de rechtbank had getoond. Die man was angstig en kwetsbaar en leed nu, na de moord en de overweldigende media-aandacht, aan posttraumatische stress. Pistorius is een goede kandidaat voor eerherstel, vond Masipa. „Een lange celstraf zal deze zaak geen goed doen”, sprak ze.

Zo liep de rechter, zwart en vrouw, het risico dezelfde lawine van kritiek over zich heen te krijgen die ze in eerste instantie ontving toen ze hem eind 2014 veroordeelde tot 5 jaar celstraf wegens ‘dood door schuld’. Na 12 maanden werd hij voorwaardelijk vrijgelaten. Een hogere rechtbank, meest witte mannen, oordeelde eind vorig jaar dat Masipa Pistorius tot moord had moeten veroordelen omdat het niet uitmaakte wat hij dacht toen hij vier keer de trekker overhaalde in zijn badkamer. Zelfs al dacht hij dat een inbreker zich in zijn toilet ophield, dan nog had hij bewust besloten te doden: moord. Ze stuurden de zaak terug naar Masipa om de nieuwe strafmaat te bepalen.

Als de zaak Pistorius een ding heeft aangetoond is dat het rechtssysteem grondig is, zeker als de camera’s meekijken. Naast de kritiek op Twitter en Facebook gaven veel juristen de rechter gelijk in haar oordeel. Het OM beraadt zich nog over de vraag of het de beschuldigde en de nabestaanden nu hun rust gunt of dat het toch in hoger beroep een hogere straf wil dwingen.