Fierheid van de Utrechtse Dom

In Utrecht toont een expositie glorie en verval van de Dom, de hoogste middeleeuwse kerktoren van het land.

De Dom omstreeks 1440. 3D-animatie van Daan Claessen. Beeld Collectie gemeente Utrecht

Snertweer is niet exclusief voor de zomer van 2016. Zo werd West-Europa op 1 augustus 1674 geteisterd door een noodweer dat zijn weerga niet kende. In berichten uit Straatsburg was de aloude vergelijking met duiveneieren niet voldoende om de afmetingen van de hagelstenen aan te geven: daar zouden ijsklompen ter grootte van kinderhoofden uit de lucht zijn gekomen. En in Antwerpen vaagde een windhoos een hele brug weg.

Het was dezelfde storm die later op de dag het koor van de kathedraal van Utrecht scheidde van zijn toren. Nog altijd ontbreekt het middenschip van de gotische, voormalige bisschopskerk. Het pleit voor het vakmanschap waarmee de toren was gebouwd dat het kolossale bouwwerk weer en wind trotseerde en, met 112 meter, nog steeds overeind staat als de hoogste middeleeuwse kerktoren van het land.

Een expositie in het Centraal Museum toont met een getekende time lapse-animatie van een paar minuten hoe de Domtoren vanaf 1321 in zo’n zestig jaar werd opgetrokken, compleet met ijverig redderende mannetjes, steenhopen en hijskranen. De glorieuze bouw van de toren, de schokkende ineenstorting van de kerk, het latere verval en de restauraties van wat ervan overbleef, worden aan de hand van schilderijen en tekeningen, maquettes en middeleeuwse gereedschappen gedocumenteerd. En het noodweer van 1674 is er mooi te volgen via een groot scherm met de imaginaire buienradar van die zomerdag.

Overigens blijkt niet iedereen even veel te hebben gezien in het latere symbool van de stad. Al in de tijd van de bouw zag de beroemde theoloog Geert Grote er een uiting in van de hoogmoed van het Domkapittel voor wie, naar verluidt, de ambitieuze constructie vooral diende ter compensatie van eigen afkalvende macht en aanzien. En het gevaarlijk kapseizende bouwwerk op de verder lege achtergrond van een geschilderd portret dat Piet Vermeulen in 1961 maakte van de Utrechtse dichter Jan Engelman, lijkt op zijn minst een relativering van de fierheid van de Utrechtse Domtoren.