Een kattebel uit Praag

Onlangs was ik getuige van een interessante discussie onder jongeren over de kwaliteit van Nederlandse songteksten. De stelling was dat veel van die teksten niet deugen.

Eén jongen, van halverwege de twintig, gaf als voorbeeld een lied van Bløf: ‘Liefs uit Londen.’ Dit lied dateert van 1998, het pre-WhatsApp-tijdperk, en gaat over een man die een verhouding heeft met een stewardess (die veel vertrouwen heeft in de Europese posterijen).

„Zij stuurt me kaarten uit Madrid/ En uit Moskou komt een brief/ Met de prachtigste verhalen/ En God, wat is ze lief”, zingt Bløf in dit liedje, dat een grote hit werd. Het ging de jongen die afgaf op Nederlandse liedteksten om de daarop volgende regels: „Gisteren uit Lissabon ‘ik mis je’ en een zoen. Vandaag uit Praag een kattebel, want er is zoveel te doen.”

„Waar slaat dat op!”, schamperde hij. „Hoezo zou je iemand uit Praag een kattebel opsturen? What the fuck! Maken ze daar heel bijzondere kattenbellen dan?”

Inmiddels weet ik dat er veel meer jongeren zijn die niet weten dat kattebel – of beter: kattebelletje – iets anders kan betekenen dan een belletje om de hals van een kat. Sterker nog, op internet vond ik een serieuze discussie over deze kwestie, onder de kop: ‘Begrijpt iemand de teksten van Bløf?’

Kan iemand mij het verband uitleggen, vroeg een zekere ActaniA in 2004 op die site, tussen de zinnen: „Vandaag uit Praag een kattebel, want er is zoveel te doen.”

„Zij schrijft maar een heel kort stukje, want er is zoveel te doen in Praag, en dus heeft ze geen tijd voor hele lappen tekst”, kreeg zij als reactie, waarop ActaniA antwoordde: „Heeft kattenbel een dubbele of symbolische betekenis dan?”

Daarna volgden er nog reacties als: „Ehm ja, dat is Oud Hollandsch.” En: „Zeg maar een post-it-velletje op een koelkast, ActaniA. Of een ouderwetse versie van een sms’je.”

Ik heb dit verhaal de afgelopen week aan diverse jongeren verteld, maar trof telkens dezelfde meewarige blikken; de clou was niet duidelijk, want ook zij kenden de kattenbel alleen als het alarmsignaal dat vogels moet waarschuwen voor een aanstormend roofdier.

„Maar waarom heet dat dan zo?”, kreeg ik telkens als wedervraag. Dat moest ik opzoeken. Het woord kattebelletje gaat terug op het Italiaanse scartabello, dat onder meer ‘slecht, onleesbaar boek; schrijfsel van weinig literaire waarde’ betekent.

In Nederlandse bronnen uit de 16de eeuw komt het voor als chartabelle en cartebelleken, maar omdat dit aan het al langer bestaande kattenbel deed denken, is het daarmee verward.

Hedendaagse woordenboeken maken een onderscheid tussen kattenbelletje-met-tussen-n (voor ‘belletje aan de halsband van een kat’) en kattebelletje-zonder-tussen-n (voor ‘klein, haastig neergekrabbeld, niet-vormelijk briefje’), maar dat verschil hoor je natuurlijk niet in de uitspraak, zeker niet in liedjes.

Iets anders: vanaf vandaag moet WoordHoek het doen zonder de fraaie illustraties van Olivia Ettema. Ik vind dat jammer, want in mijn ogen voegden ze echt iets toe. Dit najaar zal er een boekje verschijnen met een selectie van de leukste WoordHoeken met de mooiste lettertekeningen van Olivia, op een formaat dat die illustraties meer recht doet.