Recensie

De afzichtelijke aap en de Brexit

In het Spaanse stadje Borja is sinds 2012 een bijzonder portret van Jezus te bewonderen. Omdat mijn tronie boven deze column een extra foto niet toestaat (het ego staat hier letterlijk in de weg) beschrijf ik hem even kort: het hoofd lijkt op dat van een stripfiguur, een beertje. Of op een naïef geschilderde, ronde en harige apenkop. Eerder was het een conventioneel Jezusportret, geschilderd in 1930, zwaargehavend door vocht. Een kerkganger, Cecilia Giménez, toen 81 jaar oud, besloot het werk zelf te restaureren.

Het resultaat werd als afzichtelijk beoordeeld. De ‘Ecce Homo’ (aanschouw de mens) ging als ‘Ecce Mono’ (zie de aap) de wereld over. Giménez’ kleinkinderen eisten via een advocaat vernietiging van het fresco om verdere schade aan de familie-eer te voorkomen.

Maar na twee jaar bedacht de advocaat zich. Busladingen toeristen bezochten Borja en nu eiste hij dat Giménez meedeelt in de entreegelden en merchandising.

Inmiddels zijn er talloze beschouwingen over het werk verschenen, kwam er een tentoonstelling in Barcelona en is in Borja zelfs een centrumpje voor de interpretatie van het werk geopend.

Hopelijk is daar ook de tweet van ene Dan Douglas doorgekomen, een Londenaar die in bescheiden kring enige bekendheid geniet als recensent van computerspelletjes. Als reactie op Brexit twitterde hij een foto van het Jezusbeertje met de tekst: „Als je genoeg hebt van de experts, zeggenschap wilt terugkrijgen en vergane glorie wilt herstellen.”

De tweet werd duizenden keren geretweet. De boodschap was duidelijk: met de argumenten uit de Leave-campagne creëert de Brit een monster als in Borja.

Lachen, zeker omdat de argumenten van de Brexiteers en die van mevrouw Giménez inderdaad overeenkomen. Maar wie onpartijdig is, moet ook erkennen dat de ‘restauratie’ in Borja een geweldig succes is gebleken. Op niet-artistiek gebied: vorig jaar alleen al 80.000 toeristen. En uit artistiek oogpunt: beer-jezus is aanzienlijk origineler dan het origineel, een doorsnee, geglobaliseerde versie van de messias.

Benieuwd dus hoe de vergelijking op langere termijn zal uitpakken. De Ecce Homo uit Borja leert dat het Verenigd Koninkrijk een interessante gedaantewisseling zal ondergaan. Een grote verandering en zeker geen ‘herstelde glorie’. Maar wel iets origineels, het waard om te bezoeken. Wijst Borja dan de weg? Dat gaat ver, want het is natuurlijk de vraag hoe aantrekkelijk het is te worden bezocht om je idiotie. Vraag is hoe Britten dat zullen beleven: geen glorieus vaderland, maar the odd one out.