Column

Blind date met Europa;blind date met een auteur

Geheimen in de kunst. De Europe Endless Express. Saskia de Jong. David Bade. Elena Ferrante.

Vincent Rietveld en Magdaléna Vášásyová in Bratislava, eindpunt van de Europe Endless Express, met het beeld van David Bade Foto Erik van Zuylen

Wie instapt in de Europe Endless Express, weet dat hij per nachttrein twee nachten en dagen door Europa zal rijden, maar niet waarheen. Onderweg wordt duidelijk dat de eenheid van Europa voor de kunsten geen punt is, maar een onomstotelijk feit. In de muziekwagon, in de filmwagon, in de discussiewagon wordt gediscussieerd, gespeeld en gefeest. Toneelgroep De Warme Winkel interpreteert Wagners Rheingold als een Europees pamflet. Beat-dichteres Saskia de Jong vertolkt een bruisende ‘anti-taling’ van het Futuristisch Manifest van Marinetti, tot de stroom uitvalt. Wat ook weer klopt: de futuristen verheerlijkten de elektriciteit. Nou, Saskia de Jong dus níét.

We rijden naar Bratislava. Natuurlijk! Had ik kunnen raden. Hier draagt Nederland vandaag het voorzitterschap van de EU over aan Slowakije, vandaar dat we op bezoek gaan. We wandelen met zijn zevenhonderden door het zomerse stadje en brengen kunst. We brengen Arnon Grunberg, die in een bewogen speech vaststelt dat Europa zich ontwikkelde van het continent waar je weg moest wezen tot een unie waar je bij wilt horen. En we brengen een sculptuur van David Bade. Een aangenaam krankjorum ding. Magdaléna Vášásyová, de politica die het beeld in ontvangst neemt, ruikt er zelfs even aan.

Bade fixeerde voor dit beeld twee pantalons in zwarte kunststof en zette ze ondersteboven: nu zijn het met pek overgoten bestuurders. Felle kleuren zorgen voor de anarchie. Aan de fiere pik hing hij een stropdas. „Ik reageer met dit beeld op al die groepsfoto’s met die blije eikels”, grijnst hij. „Ze zeggen dat kunst vaag is. Nou, wat die Europese bestuurders doen, dát is pas vaag.”

Terug van de Europe Endless Express lig ik een dag op de divan bij te komen. Met Elena Ferrante, dat wil zeggen met haar prachtige boek De geniale vriendin, deel één van haar Napolitaanse vierluik. Elena Ferrante is een gevierd auteur. Ze publiceert sinds 1992 en niemand weet wie zij is.Ik heb een vermoeden.

Aanwijzing 1: Ferrantes identiteit is nu bijna 25 jaar geheim gehouden. Zoiets lukt nooit, maar bij haar dus wel. Waarom? Kan het belang van die geheimhouding zo groot zijn omdat ze sowieso al heel beroemd is?

Aanwijzing 2: het decor van De geniale vriendin is een Napolitaanse achterbuurt. Zo goed beschreven dat je zou denken dat de auteur uit eigen ervaring heeft geput.

Aanwijzing 3: een van de twee hoofdpersonen, Lila, is sprietmager en lelijk. Tot ze als 14-jarige plotseling uitgroeit tot een „delicate, niet-normale schoonheid”.

Aanwijzing 4: Lila is hoogbegaafd. Als ze niet naar de middelbare school mag, leert ze zichzelf Grieks en Latijn.

Er bestaat een wereldberoemd iemand die opgroeide in een Napolitaanse volksbuurt. Die zo spichtig was dat haar bijnaam ‘stuzzicadente’ luidde – tandenstoker. Die als 14-jarige opbloeide tot een curieuze schoonheid. Die toen dat nodig was zichzelf in twintig dagen Engels leerde.

Zonder enig hard bewijs en in alle voorbarigheid zeg ik het toch maar even. Elena Ferrante is Sophia Loren.