Onbegrip en woede in sector om ‘zwarte lijst’ van verpleeghuizen

Ouderenzorg Veel instellingen die op een door de staatssecretaris gepubliceerde lijst staan, betwisten dat ze ‘slecht’ zijn.

Foto ANP

De lijst met ‘slechte verpleeghuizen’ die dinsdag op verzoek van staatssecretaris Martin van Rijn (Zorg, PvdA) werd gepubliceerd, heeft in de sector gezorgd voor onrust en woede. Een aantal zorginstellingen die op de lijst staan, ontkent dat zij onder verscherpt toezicht van de Inspectie voor de Gezondheidszorg (IGZ) staan.

Zeker drie zorggroepen, in Rotterdam, Overijssel en Groningen, overwegen juridische stappen tegen de inspectie omdat ze onnodig door het slijk gehaald zouden zijn. De staatssecretaris wilde met naming and shaming van verpleeghuizen – een uitzonderlijke stap – voor ouderen en hun kinderen helder maken welke „rotte appels” er zijn onder verpleeghuizen, maar die beslissing heeft vooral gezorgd voor verwarring.

Dinsdagavond laat maakte de inspectie de namen openbaar van 150 verpleeghuizen die dit jaar onder intensief toezicht stonden. 38 van deze instellingen hadden onvoldoende verbeteringen doorgevoerd en blijven onder „vervolgtoezicht”.

Bij elf andere staan de zaken er zo slecht voor, dat het ministerie direct wil ingrijpen. Van Rijn ging er in brieven aan de Tweede Kamer hard in over de verpleeghuizen die ondermaats presteren. „Ingrijpende maatregelen worden niet geschuwd”, schreef hij. En: „Slechte verpleeghuizen moeten verbeteren of sluiten.”

Lees ook deze reportages uit verpleeghuizen: Is de zorg hier slecht? Nee, we zetten te weinig vinkjes.

Direct na publicatie van de lijst kwam de kritiek. Vrijwel alle instellingen in de hoogste ‘risicocategorie’ zeggen zich niet te herkennen in de conclusies, of beweren dat de kritiek van de inspectie achterhaald is. Bestuurder Helene Wüst van zorginstelling IJsselheem, met zorglocaties in de regio Kampen, is volkomen verrast door het feit dat haar instelling één van de elf is die het slechtst presteren. Zij heeft het afgelopen jaar uit gesprekken en rapportages van de inspectie niet kunnen opmaken dat IJsselheem onder ‘intensief toezicht’ stond, zegt ze.

Klik op onderstaande knoppen om door de verschillende grafieken te navigeren:

De Rotterdamse zorginstelling Laurens verklaart „nooit” onder verscherpt toezicht te hebben gestaan. Een woordvoerder: „Het publiceren van een lijst van zorginstellingen door de IGZ en het daarin expliciet noemen van Laurens als instelling is een groot onrecht naar onze medewerkers, klanten en hun familieleden. De IGZ creëert onnodig onzekerheid en onrust bij een heel kwetsbare groep mensen, dat vinden we onacceptabel.”

Slechte verpleeghuizen moeten verbeteren of sluiten

Martin van Rijn staatssecretaris (Zorg, PvdA)

Stichting Antroz, een antoposofische zorginstelling, erkent dat twee locaties onder verscherpt toezicht stonden, maar kreeg vorig jaar zomer al te horen dat dit werd opgeheven. De inspectie liet Antroz toen weten dat er „geen structurele tekortkomingen” meer waren op de locaties, meldt de instelling in een verklaring van het bestuur.

Amstelring, met instellingen in de regio Amsterdam, „herkent” de noodzaak tot verbeteringen. Het gaat daarbij volgens de instelling vooral om verbetering van de kwaliteit van het personeel. Een probleem waarmee de hele sector kampt en waarvoor de inspectie al jaren waarschuwt. Maar, zo stelt het bestuur in een verklaring: „Amstelring staat niet onder verscherpt toezicht.”

Zeven van de elf instellingen verweren zich met het argument dat ze niet onder ‘verscherpt toezicht’ staan. De inspectie zegt dat deze verpleeghuizen onder ‘intensief toezicht’ staan – wat evengoed betekent dat er grote zorgen zijn over kwaliteit en veiligheid van de zorg. Door de bezoeken van de inspectie, het afgelopen jaar, hadden de verpleeghuizen dat kunnen weten.

Maar de kritiek van de verpleeghuizen gaat dieper dan dat. In verschillende huizen begrijpen bewoners helemaal niet dat hun woonplek nu zo negatief in de spotlights staat. Bij verpleeghuis Akropolis van stichting Humanitas in Rotterdam reageren vrijwilligers en bezoekers verbaasd. Vrijwilliger en ex-verzorgende Rob van Gils hoort van bewoners nooit klachten: „Humanitas is juist een van de goede. Iedereen wordt hier gewoon gedoucht elke dag.”

De vraag van velen is of ouderen in de genoemde verpleeghuizen wel veilig zijn. De inspectie zegt dat familie zich niet meteen zorgen hoeft te maken. Bij de slecht beoordeelde instellingen is vooral sprake van potentieel gevaar, zegt de woordvoerder. Zo controleert de inspectie op bezoek bij instellingen of ‘vrijheidsbeperkende maatregelen’ in cliëntdossiers zijn verantwoord, of koelkasten koud genoeg zijn afgesteld en of sloten op keukenkastjes deugen.

Een woordvoerder: „Als zaken in dossiers niet in orde zijn, is er bijvoorbeeld het risico dat iemand geen of verkeerde medicijnen krijgt. Deze instellingen hebben een optelsom van gebreken.’’ Het advies van de inspectie aan ouderen en kinderen is „het gesprek aangaan, bijvoorbeeld met hulp van de cliëntenraad.”

Wat betekent de lijst?

De lijst met 150 instellingen is door de IGZ onderverdeeld in vier categorieën. De samenstelling geeft de stand van zaken weer op 15 maart 2016. Het kan volgens de IGZ dus zijn dat de situatie bij sommige zorginstellingen inmiddels is gewijzigd.

De onderverdeling in vier categorieën:

1. Intensief vervolgtoezicht
Dit betekent dat binnen een organisatie in korte tijd
bestuursgesprekken en meerdere (onaangekondigde) bezoeken bij
verschillende locaties van de zorginstelling plaatsvinden. Op basis
daarvan gaat de inspectie een oordeel geven over de gehele
zorgorganisatie of heeft dat inmiddels gedaan.

2. Vervolgtoezicht
De inspectie houdt vervolgtoezicht in de vorm van inspectiebezoeken
en/of bestuursgesprekken. De inspectie kijkt zo of de instelling de
tekortkomingen die zijn geconstateerd, oplost. Als dat het geval is,
sluit de inspectie het toezichttraject op betreffende locatie af.

3. In afwachting van resultaatsverslag al dan niet vervolgtoezicht nodig
De inspectie heeft in een bezoek tekortkomingen geconstateerd. De
instelling moet van de inspectie een verslag maken over hoe zij deze
tekortkomingen aanpakt en/of heeft aangepakt, het zogenoemde
resultaatsverslag. De inspectie bepaalt na ontvangst van dit
resultaatverslag of vervolgtoezicht noodzakelijk is.

4. Toezichttraject afgesloten
Dit betekent dat de inspectie in 2016 de zorginstelling niet opnieuw
vanuit het risicotoezicht bezoekt. Indien meldingen of andere signalen
aanleiding geven voor toezicht, zal de inspectie opnieuw toezicht
houden in de vorm van inspectiebezoeken en/of bestuursgesprekken.

Lees ook over de criteria van de Inspectie: Wat is een ‘onveilig’ verpleeghuis?

M.m.v: Elsje Jorritsma en Annette Toonen