Lang niet iedereen is blij met oplossing voor derivatendrama

Op last van drie wijzen trekken banken honderden miljoenen uit voor compensatie aan mkb’ers. Rabo doet niet mee.

Onder afnemers van rentederivaten zijn veel binnenschippers en boeren. Foto Peter Hermus/Getty Images

Het werd verkocht als het ideale financiële instrument. Als de rente stijgt, hoeft u niet meer te betalen. En met dat verkooppraatje verkochten banken bij leningen aan duizenden mkb’ers een zogeheten rentederivaat mee.

Maar ineens – na de kredietcrisis van 2008 – daalde de rente en moesten de ondernemers juist bijbetalen. Dáár hadden de banken niet voor gewaarschuwd. Veel mkb’ers raakten in de financiële problemen.

Van een derivatenprobleem wilden de banken niet spreken. Ze bagatelliseerden het juist. „Er zijn minder dan 130 klachten over financieringen van ondernemers die ook een rentederivaat hebben”, schreef hun lobbyclub NVB in mei 2014.

De Autoriteit Financiële Markten gaf evenmin thuis. Al erkende de toezichthouder vorige week fouten te hebben gemaakt waardoor de omvang van de derivatenaffaire lang onduidelijk bleef en de afwikkeling ervan op zich liet wachten. Om een einde aan de slepende kwestie te maken benoemde minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) in maart een commissie van ‘drie wijzen’. Die presenteerden dinsdag een oplossing.

1 Wat is de oplossing ?

De drie wijzen zijn curatoren Ben Knüppe en Rutger Schimmelpenninck en hoogleraar risicomanagement Theo Kocken. Hun ‘herstelkader’ heeft betrekking op 16.000 mkb’ers die in totaal 20.000 derivaten afsloten. De banken zullen hun gedupeerde klanten op vier fronten tegemoet treden. Zo moeten ze ‘exotische’ derivaten die ongeschikt zijn voor mkb’ers omzetten en rente-opslagen vergoeden. Het belangrijkste punt is dat banken 20 procent van de betaalde rente terugstorten bij alle mkb’ers, met een maximum van 100.000 euro.

2 Wat vinden de banken?

ABN Amro, ING, SNS en Van Lanschot steunen de oplossing en hopen dat die rust in de tent brengt. Dat kost ze gezamenlijk honderden miljoenen. ABN Amro liet dinsdag weten de compensatiepot voor de derivaten met 360 miljoen te verhogen naar 481 miljoen euro. ING zette 150 miljoen extra opzij, maar wil het totaal niet prijsgeven. Bij SNS en Van Lanschot gaat het om tientallen miljoenen.

Rabobank (met zeker 9.500 stuks de grootste derivatenverkoper) weigert vooralsnog, net als Deutsche Bank, in te stemmen. „De commissie doet alsof alle afnemers van rentederivaten schade hebben geleden, dat is niet zo”, zegt een woordvoerder. Hij meldt dat Rabobank eerst een spoedcommissie met vertegenwoordigers van de lokale banken zal raadplegen.

3 Wat vinden de mkb’ers?

De afgelopen jaren zijn er diverse belangenclubs opgericht om mkb’ers – vaak op no cure no pay-basis – bij te staan. Deze stichtingen hebben zélf ook baat bij het herstelplan. Mkb’ers kunnen bij banken namelijk maximaal 3.000 euro aan onkosten voor hun belangenclub declareren.

De reacties op het herstelplan onder de belangenclubs wisselen. De Stichting Renteswapschadeclaim kopt in een persbericht enthousiast: „Grote doorbraak in renteswapaffaire”. Voorzitter Pieter Lijesen stelt dat 90 procent van de 800 gedupeerden die hij vertegenwoordigt nu „zeer ruim gecompenseerd” wordt.

Simon Zuurbier van MKB-Claim („enkele honderden”) leden is „overwegend positief”. „Voor eenderde is de regeling goed, voor eenderde is de regeling te laag, maar praktisch een prima oplossing: zij hoeven geen gevecht met hun bank aan te gaan. Voor de rest pakt het slecht uit.”

Swapschade van Pieter Lakeman, met zo’n 120 cliënten een kleinere claimstichting, is juist negatief. Lakeman spreekt van „een herstelkader dat geen herstel biedt”. Volgens hem hebben de gezamenlijke banken zo’n 10 miljard verdiend met de verkoop van renteswaps en kunnen ze nu 85 procent daarvan in handen houden.

4 Wat vindt de politiek?

Minister Dijsselbloem liet dinsdag weten „tevreden” te zijn dat veel mkb’ers nu met hun bank „eindelijk een streep kunnen zetten onder dit onverkwikkelijke dossier”. Rabobank en Deutsche Bank roept hij op „zo snel mogelijk alsnog het herstelkader te onderschrijven”.

Tweede Kamerlid Henk Nijboer PvdA) is minder diplomatiek. „Wat ons betreft kan de uitkomst alleen maar zijn dat het advies van de commissie wordt gevolgd. Ik kan me niet voorstellen dat Rabo, na zo lang te hebben getreuzeld over een oplossing, haar klanten nu weer in de kou laat staan.”

5 Waarom 20 procent compensatie voor alle mkb’ers en niet 30 of 50?

Dat wilde de commissie niet toelichten. Commissielid Theo Kocken zei desgevraagd dat hier „hele complexe processen” achter zitten. „En een rechter gaat ook niet uitleggen waarom hij bij een strafmaat van 20 jaar uitkomt op 17 jaar.”

Betrokkenen zeggen dat tot maandagavond laat koortsachtig is onderhandeld met de banken. Die zouden er onder meer in zijn geslaagd het compensatiepercentage naar beneden te krijgen en de vergoeding te maximeren op 100.000 euro.

6 Moeten mkb’ers met de oplossing instemmen?

Nee. De banken die de oplossing omarmen moeten hun klanten nu een aanbod doen. Mkb’ers die denken dat de bank zich niet aan het herstelplan houdt, kunnen bij de commissie aankloppen voor een bindend advies. Maar ze kunnen de oplossing ook weigeren en naar de rechter stappen. Kocken: „Als een klant er ja tegen zegt, dan is het boek definitief gesloten en kunnen ze niet meer naar de rechter. Maar het staat hen vrij om te zeggen: wij hebben er geen zin in.”