‘Judas’ loopt gewoon mee in Amsterdam

Joelia Stepanova is de opvallendste atlete op de EK. Zij bracht vorig jaar het Russische dopingschandaal in de openbaarheid.

Joelia Stepanova, atlete en klokkenluidster, loopt deze week in Amsterdam. Foto Aleksandr Tsjernich / AP

Zonder een meter te hebben gelopen is Joelia Stepanova de meest besproken atlete van de EK atletiek in Amsterdam. Gerehabiliteerd als dopingzondaar, nadat de Russin het van staatswege aangestuurde dopingnetwerk in haar land had blootgelegd. De 800-meterloopster maakt in Amsterdam haar rentree na achtereenvolgens twee jaar te zijn geschorst en in de Verenigde Staten te zijn ondergedoken uit angst voor Russische represailles.

Stepanova’s komst naar Amsterdam was allerminst vanzelfsprekend. Zij maakt gebruik van de amnestieregel voor de schorsing die de wereldatletiekbond IAAF Rusland heeft opgelegd. Russische atleten die kunnen aantonen niet onder het nationale dopingregime te vallen kan het startrecht voor internationale wedstrijden worden verleend, met de Olympische Spelen in Rio de Janeiro als meest gewilde toernooi. Stepanova heeft als eerste die toestemming gekregen. Vanwege haar rol als klokkenluidster en vanwege haar strijd voor een schone sport.

Of en hoe zwaar de atlete tijdens haar verblijf in Amsterdam wordt bewaakt is onbekend. De EK-organisatie zegt dat Stepanova net zo behandeld wordt als alle atleten en niet om extra bescherming heeft gevraagd.

Dat lijkt onvoorstelbaar voor iemand die door Rusland als staatsvijand – president Vladimir Poetin noemde de loopster ‘Judas’ – wordt gezien en haar land vanwege levensbedreigingen heeft moeten ontvluchten. Stepanova woont sinds haar onthullingen met man en dochtertje in de Verenigde Staten, nog steeds op een onderduikadres. In Amsterdam doet de EK-organisatie geen mededeling over haar hotel en trainingsschema’s.

De gevoeligheid van Stepanova’s verblijf in Amsterdam wordt onderstreept door de absentie van haar echtgenoot Vitali. Aanvankelijk zou hij meereizen, maar wegens „geloofwaardige, specifieke bezorgdheid over hun veiligheid”, zoals de EK-organisatie meldde, bleef hij thuis.

Vitali Stepanov wordt door Rusland eveneens als een staatsvijand aangemerkt. Hij werkte voor Rusada, de Russische antidopingautoriteit, en heeft samen met zijn echtgenote het plan beraamd om de dopingwandaden in hun land in de publiciteit te brengen. Beider kennis drukte zwaar op hun geweten.

Stepanova loopt de EK als neutrale atlete onder de vlag van de Europese atletiekfederatie European Athletics, waarvan zij ook het logo zal dragen. Over een eventueel volkslied in geval zij de titel op de 800 meter wint, wat zeer onwaarschijnlijk is, denkt de federatie nog na. Ode to joy van Beethoven is een overweging.

De Stepanova toegekende onschendbare status is allerminst een garantie voor deelname aan de Olympische Spelen, over een maand in Rio. De IAAF mag haar dan ‘neutraal’ hebben verklaard, zo ver is het Internationaal Olympisch Comité (IOC) nog niet. Voorzitter Thomas Bach verklaarde onlangs dat het IOC reglementair geen neutrale deelnemers kent en door de IAAF in ere herstelde atleten onder Russische vlag moeten sporten. Maar daar wil Rusland niets van weten. Aleksandr Zjoekov, voorzitter van het Russische olympisch comité, heeft al laten weten dat Stepanova pertinent niet voor de Spelen zal worden geselecteerd.

Hoe nobel ook, niet door iedereen wordt de uitzonderingspositie van Stepanova gewaardeerd. Kritische sporters vragen zich af wat het zerotolerancebeleid van de IAAF nog voorstelt. Stepanova is en blijft in hun ogen een atlete die tussen 2007 en 2013, toen ze betrapt werd op schommelingen in haar bloedwaarden, structureel doping heeft gebruikt en daarvoor ook twee jaar geschorst is geweest. De Britse loopster Jenny Meadows bijvoorbeeld zegt mixed feelings bij haar rentree te hebben. Zij werd in 2011 in Daegu door Stepanova buiten de WK-finale van de 800 meter gehouden.

Over de vorm van Stepanova, die woensdag om 18.35 uur haar serie in het Olympisch Stadion loopt, is weinig meer bekend dan dat ze de trainingen serieus heeft opgepakt. Maar ze lijkt ver verwijderd van een vorm voor zelfs maar een benadering van haar persoonlijk record van 1.56,99 minuut. Indicatie is de tijd van 2.01,31 die ze onlangs liep om, met succes, te voldoen aan de toelatingseis voor de Olympische Spelen.