Exit roepen zonder plan, dat is spelen met vuur in dit Europa

Nationalisme betekent oorlog, citeert de Duitse minister Frank-Walter Steinmeier oud-president Mitterrand. Hij pleit voor een flexibeler EU.

Zes ministers van Buitenlandse Zaken (Duitsland, België, Italië, Nederland, Luxemburg en Frankrijk) lopen door een park in Berlijn om over Brexit te praten. Foto Markus Schreiber / AP

Wie het publieke debat de afgelopen maanden heeft gevolgd, kreeg langzaamaan het gevoel dat het referendum over het uittreden van het Verenigd Koninkrijk geen gunstige afloop kon hebben. Wat er allemaal wel niet over Europa gezegd en geschreven werd – en door velen nog geloofd ook! Toch kwam bij mij de klap hard aan. En ik ben niet de enige. De Brexit heeft overal in Europa voor verdriet, onzekerheid en teleurstelling gezorgd. Een diepe, zelfs historische breuk.

Laten we na deze klap niet verstarren, of overdreven hervormen, maar de juiste conclusies trekken. Veel Europese burgers hebben zich in de loop der jaren teleurgesteld afgewend omdat ze van mening zijn dat de Europese Unie haar beloftes van welvaart, democratie en vrede onvoldoende is nagekomen. De economische en financiële crisis heeft diepe wonden geslagen en de vluchtelingenstroom legde veel meer dan alleen meningsverschillen bloot.

In de ogen van velen staat Brussel te ver van hun eigen wensen, voorstellingen en dagelijks leven. Toch mogen we niet ontkennen dat we de ergste en gevaarlijkste fase van de financiële en economische crisis goed doorstaan hebben. De eurozone hield stand en is zelfs nog gegroeid. Europa kan de wereld bovendien veiliger en vreedzamer maken, zoals het kernwapenverdrag met Iran bewees.

Europa exporteert ook veiligheid en stabiliteit naar de westelijke Balkanlanden, waar de wens tot toenadering nog ongebroken is. Internationaal heeft de Europese Unie bovendien veel invloed verworven doordat ze met één stem kan spreken. In de migratiecrisis kwam Brussel met werkbare oplossingen.

Ondanks dit alles neemt de aantrekkingskracht van de Europese Unie af. Dat mag ons niet onverschillig laten. We kijken namelijk terug op een ongekende periode van vrede en stabiliteit van wel zeventig jaren. Een kwart eeuw terug overwonnen we een dreigende splitsing van het continent. De Europese eenwording is zo bezien een succesverhaal dat zijn gelijke in de wereld niet kent. De kern van dit proces, conflictbeslechting in een raadsgebouw waar eerder het slagveld toneel was, heeft niets aan belang ingeboet. We zijn het aan volgende generaties verplicht dit vredesproject intact te houden en door te geven.

De meeste kritiek op de Europese Unie komt voort uit een gevoel van machteloosheid en controleverlies. Hoe begrijpelijk dat ook is in een globaliserende wereld, angst is hier geen goede raadgever. Een terugtrekkende beweging in de nationale schulp kan het gevaar in de wereld niet afwenden.

Conflict niet meer op het slagveld, maar in een vergaderzaal

Als we in Europa als team leren optrekken, nauw samenwerken en dynamisch te werk gaan, dan zijn we veel beter in staat om conflicten te beheersen en hindernissen te overwinnen. Geen enkel Europees land doet dat de Europese Unie in zijn eentje na. Frankrijk en Duitsland niet, en nee: ook het vertrekkende Verenigd Koninkrijk is daartoe niet in staat.

De mensen die Europa willen afschaffen zullen de problemen dus niet oplossen, maar maken ze nog veel erger. De politieke en economische onrust die het Verenigd Koninkrijk nu doormaakt is daarvan het bewijs.

Degenen die voortdurend ‘exit’ en ‘weg met de EU’ riepen blijken ook helemaal geen plan te hebben voor hoe het na de uittreding verder moet. Dat is niet alleen stompzinnig en onverantwoord, het is ook spelen met vuur. François Mitterrand, rijk aan politieke ervaringen en oorlogsleed, zei aan het einde van zijn leven: le nationalisme, c’est la guerre, ofwel: nationalisme betekent oorlog!

Daarom is het van groot belang degenen die zich zo destructief gedragen, en inspelen op verlangens naar vermeende geborgenheid op nationaal niveau, te ontmaskeren. Het is aan ons om hun opinies met werkbare oplossingen te weerleggen.

Daarnaast zullen we hard moeten werken aan een Europese Unie die de behoeften van burgers beter aanvoelt. Gehoor geven aan inwoners van de unie betekent ook dat we een nieuwe manier van werken moeten ontwikkelen. Een betere, flexibelere Europese Unie respecteert bijvoorbeeld verschillende voorstellingen van de unie, en staat zelfs verschillende ontwikkelingssnelheden toe – zonder dat een van de lidstaten zich uitgesloten of achtergesteld voelt.

In plaats van ruziën over het einddoel van de Europese integratie is het zaak te werken aan tastbare resultaten, het liefst vandaag nog. Verdedig Europa door het te verbeteren.