Niet álle mkb’ers zijn blij met deal over rentederivaten

6 vragen over renteswaps Banken compenseren ondernemers voor rentederivaten. Wat houdt dat ‘herstelkader’ precies in?

Lex van Lieshout/ANP

Het werd verkocht als het ideale financiële instrument. Als de rente stijgt, hoeft u niet meer te betalen. En met dat verkooppraatje verkochten banken bij leningen aan duizenden mkb’ers een zogeheten rentederivaat mee. Maar ineens – na de kredietcrisis van 2008 – daalde de rente en moesten de ondernemers juist bijbetalen. Dáár hadden de banken niet voor gewaarschuwd. Veel mkb’ers raakten in de financiële problemen.

Van een derivatenprobleem wilden de banken niet spreken. Ze bagatelliseerden het juist. „Er zijn minder dan 130 klachten over financieringen van ondernemers die ook een rentederivaat hebben”, schreef hun lobbyclub NVB in mei 2014. De Autoriteit Financiële Markten gaf ook niet thuis. De toezichthouder gaf vorige week toe ernstige fouten te hebben gemaakt waardoor de omvang van de derivatenaffaire lang onduidelijk bleef en de afwikkeling ervan op zich liet wachten. Om een einde aan de slepende kwestie te maken benoemde minister Dijsselbloem (Financiën, PvdA) in maart een commissie van drie wijzen om een oplossing te bedenken. Zes vragen en antwoorden over die oplossing, die dinsdag werd gepresenteerd.

1 Wat is de oplossing ?

De drie wijzen bestaan uit curatoren Ben Knüppe en Rutger Schimmelpenninck en hoogleraar risicomanagement Theo Kocken. Hun ‘herstelkader’ heeft betrekking op ongeveer 16.000 mkb’ers die samen 20.000 rentederivaten afsloten. De banken zullen hun gedupeerde klanten op vier fronten tegemoet treden. Zo moeten ze van ‘exotische’ derivaten die ongeschikt zijn voor mkb’ers omzetten en rente-opslagen vergoeden. Het belangrijkste punt is dat banken 20 procent van de betaalde rente terugstorten bij alle mkb’ers met een maximum van 100.000 euro.

2 Wat vinden de banken?

ABN Amro, ING, SNS Bank en Van Lanschot hebben het plan onderschreven en hopen dat dit rust in de tent brengt. Die rust kost de banken wel honderden miljoenen. ABN Amro en ING lieten dinsdag weten dat zij de compensatiepotjes voor de kwestie met respectievelijk 360 miljoen en 150 miljoen verhogen. Deutsche Bank en Rabobank stemmen vooralsnog niet met het voorstel in. Rabobank verkocht de meeste derivaten van alle banken (zeker 9.500 derivaten aan 8.000 klanten) en wil niet zomaar alle klanten compenseren. „De commissie doet alsof alle afnemers van rentederivaten schade hebben geleden, dat is niet zo”, zegt een woordvoerder.

3 Wat vinden de mkb’ers?

De afgelopen jaren zijn er diverse belangenclubs opgericht om mkb’ers – vaak op no cure no pay-basis – bij te staan. Deze stichtingen hebben zélf ook baat bij het herstelplan omdat ze 3.000 euro per klant aan onkostenvergoeding tegemoet kunnen zien. Bij clubs met honderden aangesloten mkb’ers kan dat flink oplopen.

De reacties onder deze belangenclubs wisselen. “Grote doorbraak in renteswapaffaire”, kopt de grootste onder hen, Stichting Renteswapschadeclaim boven een persbericht. Voorzitter Pieter Lijesen stelt dat 90 procent van de 800 gedupeerden die hij vertegenwoordigt nu „zeer ruim gecompenseerd” wordt. Zijn stichting kan ruim 2 miljoen euro tegemoet zien. Swapschade van Pieter Lakeman, met zo’n 120 cliënten een kleinere claimstichting, is juist negatief. Lakeman spreekt van „een herstelkader dat geen herstel biedt”. Volgens hem hebben de gezamenlijke banken zo’n 10 miljard verdiend met de verkoop van renteswaps en kunnen ze nu 85 procent daarvan in handen houden.

4 Wat vindt de politiek?

Minister Dijsselbloem liet dinsdag weten „tevreden” te zijn en stelt dat veel mkb’ers nu met hun bank „eindelijk een streep kunnen zetten onder dit onverkwikkelijke dossier”. Dat Rabobank (nog) niet meedoet vindt hij minder. Dijsselbloem roept Rabo en Deutsche Bank op „zo snel mogelijk alsnog het herstelkader te onderschrijven”.

Tweede Kamerlid Henk Nijboer (ook Pvda) koos minder diplomatieke woorden. „Wat ons betreft kan de uitkomst alleen maar zijn dat het advies van de commissie wordt gevolgd. Ik kan me niet voorstellen dat Rabobank, na zo lang te hebben getreuzeld over een oplossing, haar klanten nu weer in de kou laat staan.”

5 Waarom 20 procent compensatie voor iedereen en niet 30 of 50 procent?

Dat wilde de commissie dinsdag niet toelichten. Commissielid Theo Kocken zei desgevraagd dat hier „hele complexe processen” achter zitten. „En een rechter gaat ook niet zitten uitleggen waarom hij bij een strafmaat van 20 jaar uitkomt op 17 jaar.”

Betrokkenen zeggen dat achter de schermen – tot maandagavond laat – koortsachtig is onderhandeld met de banken. Die zouden er onder meer in zijn geslaagd het percentage naar beneden te krijgen en te maximeren op een vergoeding van 100.000 euro.

6 Moeten mkb’ers met de oplossing instemmen?

Nee. De banken die de oplossing van de commissie omarmen moeten hun klanten nu een aanbod gaan doen. Klanten die denken dat de bank zich niet aan de voorschriften van de commissie houdt, kunnen naar de commissie stappen voor een bindend advies. Maar mkb’ers kunnen ook besluiten om het herstelplan te weigeren en naar de rechter te stappen. Kocken: „Als een klant er ja tegen zegt, dan is het boek definitief gesloten en kunnen ze ook niet meer naar de rechter. Maar het staat hen vrij om te zeggen: wij hebben er geen zin in.”