Met acht jongens ’s avonds opgesloten, en overdag eruit

Justitie

Amsterdam verloor vorig jaar jeugdinrichting Amsterbaken. Er komt een heel kleine gevangenis voor in de plaats. Op proef.

De voormalige Rijksinrichting voor jeugdigen de Doggershoek in Den Helder (hier op archiefbeeld) is na een verbouwing in 2015 in gebruik genomen als asielzoekerscentrum. Foto ANP

Amsterdam krijgt in september een experimentele jeugdgevangenis. Overdag kunnen jongeren die hier in voorlopige hechtenis zitten gewoon naar school, werk of stage in de buurt. De gevangenis zal dienstdoen als landelijke proeftuin voor Veiligheid en Justitie. Dit ministerie is op zoek naar een alternatief voor de justitiële jeugdinrichtingen.

Burgemeester Van der Laan van Amsterdam heeft de gemeenteraad dinsdag geïnformeerd over de komst van de gevangenis in stadsdeel Nieuw West.

In de ‘kleinschalige voorziening voor preventief gehechte jongeren’, zoals de officiële naam luidt, is plek voor maximaal acht jongeren, alleen jongens, tussen 14 en 23 jaar. Ze verblijven er naar verwachting gemiddeld vier weken. Uitgesloten van het experiment zijn verdachten van ernstige geweldsmisdrijven of zedendelicten, evenals jongeren met een ernstige verslaving. De proef duurt tien maanden en wordt voor 70 procent gefinancierd door het ministerie van Veiligheid en Justitie (V en J) en voor 30 procent door de gemeente Amsterdam.

Wapens en alcohol

Als het experiment slaagt, komen er mogelijk op meer plekken in Nederland soortgelijke voorzieningen. Ze moeten zich gaan onderscheiden van de bestaande justitiële jeugdinstellingen (JJI’s) door hun kleinschaligheid en relatief open karakter. In Amsterdam is slechts één beveiliger aanwezig, die ‘huismeester’ wordt genoemd. Overdag en ’s avonds zijn ook hulpverleners beschikbaar voor de jongeren.

Volgens een woordvoerder van burgemeester Van der Laan zijn de jongeren overdag niet vrij om te doen wat ze willen. „Zij krijgen wel toestemming om naar school of een andere dagbesteding te gaan, maar ze moeten zich na afloop direct melden.”

In de Amsterdamse instelling is slechts één beveiliger. Hij wordt ‘huismeester’ genoemd

Bij terugkomst worden de jongeren gecontroleerd op verboden zaken als wapens en alcohol. Om half elf ’s avonds moeten ze naar hun kamer. De deur gaat tot de volgende ochtend op sloot.

De gemeente Amsterdam dringt al ruim een jaar bij Veiligheid en Justitie aan op een ‘eigen’ detentieplek voor Amsterdamse jongeren. Door de sluiting van JJI Amsterbaken, in 2015, is volgens Van der Laan de ‘Amsterdamse aanpak’ van jeugdcriminaliteit in gevaar gekomen. Bij deze aanpak hoort niet alleen straf, maar horen ook maatregelen om de kans op een succesvolle – lees: niet-criminele – terugkeer in de samenleving te vergroten. Voorbeelden hiervan zijn (gezins-)therapie en scholings- en werktrajecten in nauwe samenwerking met de lokale jeugdhulpverlening, scholen, werkgevers en familieleden. Verdachte of veroordeelde jongeren uit Amsterdam worden sinds de sluiting van Amsterbaken ver buiten de stad vastgezet, meestal in Lelystad of Sassenheim.

Foto ANP / Koen Suyk

Archiefbeeld van de voormalige Rijksinrichting voor jeugdigen de Doggershoek in Den Helder. Foto ANP / Koen Suyk

Eigen omgeving

„Wij juichen de komst van de nieuwe kleinschalige voorziening heel erg toe”, zegt Marije Jeltes, voorzitter van Jeugdrecht Advocaten Amsterdam (JRAA).

„Amsterdamse jongeren kunnen nu tóch in hun eigen leefomgeving blijven, in de buurt van hun ouders, school of werk. Hierdoor neemt de kans op succesvolle resocialisatie toe.”

De bestaande jeugdgevangenissen – de JJI’s – kampen met leegstand door de dalende jeugdcriminaliteit. Ook kiezen kinderrechters steeds vaker voor alternatieve maatregelen, zoals behandeling, toezicht en begeleiding. Om geld te besparen, wil het ministerie van Veiligheid en Justitie op termijn alleen nog JJI’s in krimpregio’s openhouden.

Als dit plan doorgaat, zullen jongeren uit de Randstad, die een aanzienlijk deel van de jeugdgevangenispopulatie uitmaken, steeds vaker ver van hun eigen leefomgeving worden vastgezet.

Zware gevallen

Dit staat haaks op de wens van onder andere de Tweede Kamer, rechters en jeugdhulpverleners. Zij willen jongeren die op het slechte pad zijn geraakt, zoveel mogelijk in hun eigen omgeving laten resocialiseren. Door de komst van lokale kleinschalige voorzieningen – die veel goedkoper zijn dan JJI’s – zou dit alsnog mogelijk zijn. Voor ‘zware’ gevallen – naar schatting een kwart van het totaal – komt er in de toekomst mogelijk één landelijke jeugdgevangenis.

„Die lokale voorzieningen zijn veel beter dan de onpersoonlijke justitiële jeugdinrichtingen die we nu kennen”, zegt jeugdrechtadvocaat Jeltes „Maar gemeenten zullen wél voor goede reclassering voor de jongeren moeten zorgen. Daar mogen ze absoluut niet op gaan beknibbelen.”