Hoe eerlijk is ‘schone kleding’?

Eindelijk een lijst met kledingwinkels die ‘eerlijke kleren’ verkopen. Of is het eerder een schaamlap?

Gisteren ondertekenden tot nu toe 54 kledingbedrijven een convenant waarbij afspraken zijn gemaakt over de verkoop van ‘eerlijke kleding’. In dit convenant – het IMVO Convenant Duurzame Kleding en Textiel – leggen bedrijven, waaronder G-Star, America Today, CoolCat, Wehkamp en Zeeman, vast hoe ze de arbeidsomstandigheden in textielfabrieken binnen vijf jaar willen verbeteren en hoe milieu en klimaat kunnen worden gespaard tijdens het productieproces. Volgens brancheorganisatie Inretail gaat het, doordat veel grote bedrijven hebben getekend, om 35 procent van de kledingomzet in Nederland. Naast de kledingbedrijven ondertekenden minister Lillianne Ploumen (Buitenlandse Handel) en organisaties als Unicef, Solidaridad en FNV het convenant.

1Waarom is dit textielconvenant er nu?

‘Foute kleding’ is al langer een doorn in het oog van veel NGO’s. Stichting Schone Kleren Campagne (SKC), Solidaridad en Stichting Urgenda houden zich al jaren bezig met het verbeteren van de omstandigheden voor fabrieksarbeiders in kledingfabrieken. Na het instorten in 2013 van de kledingfabriek Rana Plaza in Bangladesh, waarbij meer dan duizend textielarbeiders omkwamen, nam de aandacht in de media en bij consumenten voor ‘schone kleding’ toe. Ook zette minister Ploumen het onderwerp op de politieke agenda met als doel om ‘foute kleding’ uit Nederlandse winkels te bannen. Het resultaat was het IMVO Convenant Duurzame Kleding en Textiel, dat in maart al door de Sociaal-Economische Raad (SER) werd gepresenteerd en nu dus is ondertekend.

2Kunnen consumenten op deze lijst nu zien waar ze ‘eerlijke kleding’ kunnen kopen?

Niet echt. Dit initiatief moet vooral worden gezien als een eerste aanzet van de Nederlandse textielbranche om structureel iets te verbeteren in hun productieketens. En om zo, zegt brancheorganisatie Inretail, te voorkomen dat ze door wetgeving gedwongen worden. In het convenant staat dat de bedrijven jaarlijks een verbeterplan opstellen om zaken als kinderarbeid, milieuverontreiniging en onveilige werkomstandigheden aan te pakken. Deze voortgang zullen de bedrijven zelf controleren. Daarover wordt gerapporteerd aan een nog op te richten secretariaat. Tara Scally, woordvoerder van stichting Schone Kleren Campagne (SKC), noemt deze afspraken „winst ten opzichte van de huidige praktijk”. Tot nu toe weten bedrijven vaak weinig over de omstandigheden waaronder hun kleding wordt gemaakt. Toch heeft SKC het convenant niet ondertekend. „Dit is een plan van aanpak”, aldus Scally. „Maar er staan geen concrete afspraken in. Bijvoorbeeld over de hoogte van het loon, een veilige werkplek of vakbondsvrijheid.” Dat biedt volgens SKC te weinig garanties.

3Is de kleding van de bedrijven die nu op de ‘witte lijst’ staan, wel duurzaam?

Een lijst die zegt dat deze bedrijven ‘eerlijke kleding’ verkopen, is volgens Scally „zeer misleidend voor de consument”. De manier waarop bedrijven hun eigen verbetertraject gaan controleren is namelijk nog onduidelijk. Volgens Scally ontbreekt in het convenant een controlesysteem. „Wordt er incidenteel getoetst? Op welke manier? Gaat het bedrijf dat zelf doen of wordt dat gedaan door lokale NGO’s?” Voor wie meer wil weten over schone kleding verwijst Scally dan ook naar de website rankabrand.nl, een organisatie die onderzoekt hoe duurzaam een merk is. „Daar wordt bekeken hoe transparant een kledingbedrijf is, of er gebruik wordt gemaakt van duurzame stoffen en of zo’n bedrijf bijvoorbeeld is aangesloten bij een onafhankelijke organisatie, zoals de Fair Wear Foundation (FWF).”

4 Maar wanneer zijn kledingstukken dan wel volledig ‘schoon’?

Wie ‘schoon’ wil kopen, kan afgaan op het advies van de FWF. Deze organisatie voert controles uit in de fabrieken zelf. Ook worden de arbeiders geïnterviewd buiten de fabriek. Je kunt op goedewaar.nl via een kledingkeurmerkenchecker aflezen hoe eerlijk een bedrijf is. En een logo als Fair Trade Katoen van Max Havelaar garandeert dat een kledingstuk verantwoord is gemaakt. Via de app Talking Dress kan worden gecheckt welke winkels in de buurt duurzame kleding verkopen.

5Moet je niet gewoon altijd duurdere kleding kopen?

Nee. De verkoopprijs zegt niet voldoende over de wijze waarop een kledingstuk is geproduceerd. Het arbeidsloon is slechts een klein deel van alle kosten. Scally: „Van een T-shirt gaat vaak maar paar cent naar de arbeider, dat zegt dus niets. Maar als een bedrijf bewust schone kleding produceert, gaan alle kosten omhoog. Van het loon tot aan kwaliteitscontrole, transport en management. Daardoor wordt een eindproduct dus duurder.” Het is dus sowieso niet heel realistisch om van een T-shirt van 2 euro te verwachten dat het deugt. Als laatste geeft Scally de tip: „Wil je iets veranderen, dan moet je als consument vragen stellen. Maak een foto van het T-shirt dat je wilt kopen. Zet dat op Facebook of Twitter met de vraag: ‘Ik heb dit gekocht, hoeveel uren heeft iemand hieraan gewerkt? Wie verdient hier geld mee?’ Als meer mensen dit doen, kunnen bedrijven niet meer wegduiken. De klant is koning.”