Recensie

Het strijkkwartet is inmiddels weer springlevend

Het wekt Adès, Nørgårds, Abrahamsens en tot leven. Het Doelenkwartet heeft met een vierde, intense vertolking van Triptychon zijn hart aan het werk verkocht.

Er was een tijd, ruim een halve eeuw geleden, dat het strijkkwartet op sterven na dood was. Die parel van de klassieke vormen – intiem, diepzinnig, en toch met bijna symfonisch gewicht – had van Haydn via Beethoven tot Janáček en Bartók erkende hoogtepunten voortgebracht, maar vertegenwoordigde juist dáárom alles waarvan een nieuwe generatie afstand wilde nemen. De iconoclasten van het naoorlogse modernisme, onder aanvoering van Boulez en Stockhausen, vermorzelden het oude, en bedachten hun eigen vormen.

Uiteraard werd de modernistische soep in de praktijk niet zo heet gegeten. Boulez keerde zijn leven lang terug bij een jeugdig Livre pour quatuor, Stockhausen maakte zijn roemruchte Helikopter-Streichquartett. En de componisten ná hen toonden aan dat de rek van het genre er nog lang niet uit was. Luister maar naar de prachtige nieuwe cd van het uitstekende jonge Danish String Quartet.

De Denen spelen werk van componisten die in drie verschillende decennia aan het begin van hun carrière stonden: Per Nørgårds Quartetto Breve (1952), Hans Abrahamsens 10 Preludes (1973), en Thomas Adès’ Arcadiana (1994). Nørgård had als twintigjarige in het afgelegen Denemarken nog nooit van Boulez en Stockhausen gehoord en componeerde duidelijk onder invloed van Bartók. De jonge Abrahamsen creëerde twintig jaar later een eclectische staalkaart van mogelijkheden met zijn 10 Preludes, die heen en weer springen tussen serialisme, minimalisme en renaissancemuziek. Opnieuw twee decennia later schreef Adès een voldragen cyclus van samenhangende kleinodiën, waarin de hele twintigste eeuw is opgesnoven en verteerd, en die toch toegankelijk en toekomstgericht klinken.

Nog eens twintig jaar later voltooide de Grieks-Nederlandse Calliope Tsoupaki haar Triptychon, waaraan het Rotterdamse DoelenKwartet een al even schitterende cd heeft gewijd. De eerste twee delen van Triptychon ontstonden al in 2005, het derde volgde in 2013. Wat ze gemeen hebben is een muzisch-spirituele verbeelding van ‘licht’: het licht dat ons leidt, dat ons verlangen verbeeldt en dat ons zicht op de wereld opent. Dat het DoelenKwartet zijn hart aan dit werk verkocht heeft blijkt uit alles. De uitvoering, intens en van zeer hoog niveau, doet volledig recht aan de etherische, zwevende en evocatieve klankweefsels van Tsoupaki.

Tsoupaki verklankt het ‘licht’ met karakteristieke glijers over de vioolsnaren, die door hun vragende intonatie een zoekende sfeer oproepen, afgewisseld met distelstruiken van geluid die oplossen naar betoverende consonanten. In het tweede deel wordt het kwartet versterkt door klarinettist Arjan Woudenberg; lyrische ineengevlochten lijnen treden hier nadrukkelijker op de voorgrond, en er is zelfs sprake van klezmerachtige klarinetuitspattingen. In het slotdeel volgt een subtiele apotheose. Het strijkkwartet is, gelukkig, springlevend.