Column

Poetin is vandaag de grote winnaar

Wat een warboel van allianties is het toch in het Midden-Oosten. Vroeger, in de Koude Oorlog, een overzichtelijke tweedeling: vriend van Amerika of vriend van de Sovjet-Unie. Wel zo handig in vergelijking met de slangenkuil van nu. Een grote bak met wriggelende, glibberige, glijdende bondgenootschappen. De steeds veranderende werkelijkheid dicteert de vriend- en vijandschappen. De winnaars en verliezers.

Dat de Turkse president Erdogan vorige week inbond tegenover Rusland en Israël is een geval van keiharde werkelijkheid. Turkije’s economisch zeer schadelijke isolement in een vijandige omgeving dwong hem zijn excuses aan Moskou aan te bieden voor het neerhalen van een Russisch gevechtsvliegtuig in 2015, in ruil voor Russische toeristen. En dwong hem de relaties met Israël te herstellen zonder de jarenlang geëiste opheffing van de Gaza-blokkade, in ruil voor goedkoop gas. Erg interessant: de Palestijnen, met name die van Hamas met wie hij zich als semi-moslimfundamentalist steeds heeft geïdentificeerd, moesten wijken voor toenadering tot uitgerekend Israël.

Erdogan is eerder de man van foute keuzes dan van principes. Veel van zijn problemen – isolement, terrorisme – komen voort uit zijn snelle besluit in 2011 dat buurman Assad moest opstappen. Niet zozeer wegens diens brute geweld, maar omdat Erdogan in plaats van de alawiet Assad een verwant sunnitisch bewind in Damascus aan de macht zag komen. Het was de tijd, zo kort maar ook alweer zo lang geleden, dat de Turkse president zich de grote leider van het sunnitische Midden-Oosten droomde, kalief in pak. Om Assads val te helpen bewerkstelligen bleven de Turkse grenzen open voor steun aan de Islamitische Staat, die zich uiteindelijk ondankbaar toonde: zie de aanslag op het vliegveld van Istanbul.

D e winnaars en verliezers. Turkije is vandaag een verliezer. Het moet zich voegen naar Rusland, en daarom Assads regime tolereren dat door Poetin overeind wordt gehouden. De Islamitische Staat is ook een verliezer, die de gestage krimp van zijn territorium met terreur probeert te compenseren. Assad blijft een verliezer. Hij roept steeds dat hij zijn hele land gaat heroveren, maar zou zonder Russische en Iraanse hulp creperen. De Arabische Golfstaten zijn verliezers. Ze zitten vastgezogen in het moeras van hun oorlog in Jemen, en zijn als compromisloze tegenstanders van Assad alleen komen te staan na het afhaken van Turkije.

Iran? In de schaduw van Rusland. Poetin is de grote winnaar. Toen Rusland vorig jaar zijn luchtmacht inzette om Assad overeind te houden, was wat betreft Amerika de wereld te klein. Maar vorige week stelde Obama ongekende militaire samenwerking voor tegen extremisten in Syrië (niet Assad). Hij fluisterde of de Russen dan in ruil misschien Assad tot naleving van het bestaande staakt-het-vuren wilden bewegen? Vast niet.

Dit is een momentopname. Morgen kan alles anders zijn.