Column

Brexit kan de LPF van Europa worden

Alleen echte macht kan een populist uitschakelen, schrijft Christiaan Weijts.

Illustratie Marian Kamensky

De enige manier om een populist te verslaan is hem te laten winnen. In Nederland heeft dat een tijdje gewerkt doordat we toestonden dat het cabaretkabinet van de LPF de boel in de soep draaide. In Europa kan Groot-Brittannië die voorbeeldrol gaan vervullen nu het land in een verbijsterend hoog tempo op alle fronten ineenstort: politiek, monetair, economisch, moreel. En dan moet de echte uittreding nog komen.

The Independent peilde meer dan een miljoen ‘Bregretters’, Brexitstemmers met berouw. Snikkend en jammerend vallen ze op hun knieën, zoals die oud-hoofdredacteur van The Sun, die twee weken terug nog een ronkend stuk plaatste met tien redenen om de EU te verlaten. Nu heeft hij buyer’s remorse, spijt van zijn ‘aankoop’: „To be truthful, I am fearful of what lies ahead.”

Als ik aan die Bregretters denk, zie ik een binnenplaatsje voor me dat ik eens in de gevangenis van het Venetiaanse Dogenpaleis zag: hoog bovenin was een cirkeltje cellen, met uitzicht op een haak aan het plafond. Daar takelden ze de zwaarste misdadigers heen, die daar kermend bleven bungelen. Achter de tralies van die skyboxen kwamen de bekentenissen het allersnelst los.

De Bregretter stel ik me voor als zo’n gehangene, die de Europese bevolking moet afschrikken om ook de EU uit te willen. Heel vriendelijk is het natuurlijk niet, om het volk met gevangenen te vergelijken, maar ze zitten nu eenmaal muurvast: tussen enerzijds de overal in Europa oprukkende populisten die hun woede opzwepen zonder daarna iets van een plan of realistische oplossing te hebben, en anderzijds de oude ongekozen elite die evenmin een oplossing heeft tegen vluchtelingen, terreur, onvrede, enzovoorts.

Dat optreden van Jean-Claude Juncker, met z’n voorkomen van een verzuurde conrector, op het randje van een burn-out, dat vat het hele Europese debacle samen.

Tussen de volksmenners en de regenten gaapt het vacuüm van een bevlogen realisme, dat nooit goed kon aanslaan, overschreeuwd als het werd door het bevlogen onrealisme. Brexit kan dit laatste pijnlijk neutraliseren en ontmaskeren, en zo de LPF van Europa worden.

Maar dan moet het wel een echte Brexit zijn. Onze halfzachte poging om de PVV via die gedoogconstructie een handje te helpen in zijn zelfdestructie werkte maar beperkt en tijdelijk.

Alleen echte macht kan de populist uitschakelen, maar de prijs daarvoor zal niemand willen betalen. Daarom komt er geen Brexit. Ik gok op verkiezingen gevolgd door een nieuw referendum. De kiezers met buyer’s remorse hebben hun bonnetjes bewaard en komen hun aankoop ruilen, bekomen van de schrik.

Dan is het wachten tot een andere lidstaat per referendum kiest voor de voorbeeldrol van failed state.