Interview

‘Wie steelt moet zich ook verantwoorden’

Als een moderne Robin Hood voert hij in de VS rechtszaken tegen zestien banken die de Libor-rente manipuleerden. „Ze moeten zich ongerust maken.”

Michael Hausfeld voert in de VS rechtszaken tegen zestien banken die de Libor-rente manipuleeden. Foto Katrijn Van Giel

Advocaat Michael Hausfeld (70) heeft een fluweelzachte stem. Hij klinkt een beetje als Michael Jackson. Zijn vrouw zegt dat ze soms moet liplezen als ze samen eten. Maar er is niemand in de Verenigde Staten, en steeds vaker ook daarbuiten, die zich daardoor laat misleiden.

Hausfeld, een dunne en precieze man, behoort tot de scherpste claimadvocaten van zijn land. Hij neemt het op tegen de grootste en machtigste tegenstanders – en dwingt hen regelmatig op de knieën.

Vorig jaar kreeg hij een schikking van 2 miljard dollar los bij negen van de grootste banken ter wereld, wegens hun gesjoemel met wisselkoersen. Mede door hem moesten een paar van de grootste en oudste Duitse ondernemingen en de Bondsregering 5 miljard dollar stoppen in een compensatiefonds voor Joden die in Nazi-Duitsland als slaven aan het werk waren gezet. Recentelijk ging hij ook achter Volkswagen aan, wegens het emissieschandaal.

Het gaat hem naar eigen zeggen niet om het geld – al verdient hij goed aan de procedures. Het uitroeien van onrechtvaardigheid zou zijn voornaamste drijfveer zijn. Zijn ouders waren Poolse Joden. Zijn vader vluchtte tijdens de Tweede Wereldoorlog naar Amerika. Zijn oom, naar wie hij werd vernoemd, werd door de nazi’s in een bos geëxecuteerd.

Het liefst voert hij zaken tegen grote, zich onaantastbaar wanende bedrijven die in zijn ogen de zwakkeren in de maatschappij onrecht hebben aangedaan: de consument die gedupeerd werd door prijsafspraken van kartels. De inheemse bewoner van Alaska die getroffen werd door de olieramp met de Exxon Valdez. De vrouw wier carrière stukliep, doordat ze niet inging op de avances van haar baas – in een tijd dat de verdediging nog aanvoerde dat ze kansen genoeg had omdat ze als vrouw altijd nog als secretaresse aan de slag kon.

Het leverde hem een reeks geuzennamen op, van ‘kruisridder voor sociale gerechtigheid’ tot ‘wreker van de ontrechten’. Maar hij is misschien het best te omschrijven als juridisch activist. Een moderne Robin Hood, maar dan met een cultstatus. Hausfeld intrigeert zó, dat de Playboy hem twee jaar geleden uitgebreid portretteerde. Het blad noteerde: „De hardste advocaat van Amerika staat aan jouw kant.”

‘Artiest in uitkleden bedrijven’

Oncontroversieel is hij niet. Hij is door tegenstanders uitgemaakt voor veredelde „ambulance chaser” en voor „corporate shakedown artist”. Een voormalige partner klaagde hem – tevergeefs – aan voor onrechtmatig ontslag. Bij zijn vorige werkgever, waar hij 37 jaar had gewerkt, trof hij op een dag een ontslagbriefje op zijn bureaustoel aan. Daarna richtte hij zijn eigen kantoor op, waar inmiddels zo’n zeventig advocaten werken en dat vestigingen heeft in New York, Washington, Philadelphia, San Francisco, Berlijn, Brussel en Londen.

Hausfeld is nu druk bezig opnieuw een paar formidabele vijanden te maken. Hij is een van de twee advocaten die in de VS een aantal collectieve (class action) en individuele civiele rechtszaken voeren tegen zestien megabanken die zouden hebben samengespannen om de Libor-rente te manipuleren.

De ‘Libor’ is een internationale rentevoet voor het bepalen van de rentes op miljarden aan financiële producten. Partijen die belegden in deze producten – zoals de gemeenten Houston, San Diego en Baltimore – en die worden bijgestaan door Hausfeld, zouden er miljoenen door zijn misgelopen.

De zaken staan los van de miljardenboetes die officiële instanties al hebben opgelegd aan de betrokken banken. Ze behoren tot de belangrijkste civiele procedures die er tegen hen lopen. Rabobank is een van de gedaagden. De bank werd in 2013 beboet voor de fraude en moest 774 miljoen euro betalen aan de Nederlandse, Britse en Amerikaanse autoriteiten.

Drieënhalf jaar geleden leek de zaak nog op niets uit te lopen. Een rechter in Manhattan oordeelde toen dat er geen sprake was van overtreding van de Amerikaanse federale kartelwetgeving, op basis van het vermeende samenspannen. Dat was een belangrijke rechtsgrond waarop de advocaten zich beriepen.

Maar vier weken geleden was er een ommekeer. Volgens een hogere rechtbank, waar Hausfeld in beroep was gegaan, kon er wel degelijk sprake zijn van schending van de kartelwetgeving. En dus moest de zaak terug naar de lagere rechtbank voor verdere behandeling.

Hausfeld noemde die uitspraak een „langverwachte rehabilitatie [...]”. Hij bereidt zich nu voor op de volgende fase. „Deze uitspraak brengt de zaak weer compleet tot leven”, stelt hij op zijn kantoor in Washington in een telefonisch interview. Als de banken zich nog geen zorgen maakten, wordt het de hoogste tijd dat ze dat wel gaan doen, zegt hij.

Hausfeld bereidt een miljardenclaim voor en ook Rabobank zal volgens hem diep in de buidel moeten tasten. Zij zou zich, in tegenstelling tot sommige andere, in het geheel niet welwillend hebben opgesteld jegens gedupeerden.

Wat gaat er nu gebeuren?

„Ten eerste: we gaan alle communicatie tussen de banken opvragen waaruit blijkt dat ze samenspanden. Verder moeten we aantonen dat de eisers schade hebben geleden door de fraude en hoeveel die bedraagt. We gaan onderzoeken wat de rente was geweest op de producten als er niet was gemanipuleerd.”

Is dat niet ontzettend moeilijk? Soms werd de rente omhoog gemanipuleerd, soms omlaag. De ene keer verloor iemand dus, maar de andere keer profiteerde hij. Rabobank zegt zich heel comfortabel te voelen.

„Het is helemaal niet zo moeilijk als de banken willen doen geloven. De experts die ik heb ingehuurd zeggen dat het geen probleem is.”

De banken moeten zich ongerust maken dus?

„Als ze rationeel zijn wel, ja.”

Heeft u een idee hoe hoog uw claim zal zijn?

„Op dit moment kan ik alleen zeggen dat het om miljarden gaat. Belangrijk om te weten: de banken zijn niet alleen verantwoordelijk voor de schade van hun eigen klanten, als gevolg van hun eigen gemanipuleer. Maar ook voor de schade van klanten van de andere banken, door hun gemanipuleer. Het was een kartel. Iedereen wist wat de ander aan het doen was.”

Is het Amerikaanse systeem soepeler dan andere als het gaat om het bepalen van schade?

„Het Amerikaanse systeem is in zekere zin ‘bevoorrecht’. Er is hier veel meer ervaring met het bepalen van de prijs als er geen kartel zou zijn geweest, de but for price. Die prijs is een schatting die iets minder precies is dan bijvoorbeeld een actuariële benadering.”

Dus het is gemakkelijker?

„Ja.”

Wat voor claim heeft u voor Rabo in petto?

„Een hoge.”

Meer of minder dan de 774 miljoen die Rabobank aan officiële instanties moest betalen?

„Meer.”

Toezichthouders zitten met het dilemma dat ze ook weer niet al te hoge boetes kunnen opleggen, anders bezwijkt de bank. Voelt u zich niet bezwaard als u bij Rabobank straks ook nog een megaclaim neerlegt?

„Zulke bezwaren zijn mij vreemd. Wie steelt, moet begrijpen dat hij daarvoor een keer verantwoordelijk wordt gehouden.”

Hoe hebben de banken zich tot nu opgesteld?

„Arrogant.”

Kunt u dat toelichten?

„Ik noem het het make-me syndroom. De banken weten dat ze iets verkeerd hebben gedaan, maar ze zullen het nooit toegeven noch er iets aan doen, totdat iemand ze dwingt.”

Heeft een van de banken zich bereid getoond tot een schikking?

„Sommige banken bewegen in het geheel niet. Een aantal heeft onlangs gezegd open te staan voor gesprekken. Rabobank zit daar niet bij.”

Die houdt vast aan haar positie?

„Koppig zelfs, zou ik zeggen.”

Dat is ook wel logisch toch? Zodra een bank beweegt wordt haar onderhandelingsruimte kleiner.

„Dat is het dilemma.”

Het helpt u natuurlijk enorm als er een schikking is. Dan is er een precedent.

„Ja.”

Is er al iets concreet aan het worden? Of is er nog een lange weg te gaan tot een eventuele schikking?

„Ik denk dat het een stuk sneller zal zijn dan ze bij Rabobank en sommige van de andere banken denken.”

Om welke banken gaat het dan en wanneer valt er iets te verwachten?

„Dat kan ik nu nog niet zeggen. Ik kan wel zeggen dat het niet om een onbeduidend aantal gaat. Het feit dat ik bekendmaak dat er beweging is, zegt al genoeg. De banken zouden niet met ons in gesprek gaan als ze zich ze denken dat ze geen enkel risico lopen.”

Topman Wiebe Draijer van Rabobank zei onlangs dat zijn bank heeft geleerd van de affaire. De kans op nieuwe schandalen zou aanzienlijk kleiner zijn, door scherpere controles. Gelooft u hem?

„Ik heb een redelijk goed geheugen. Ik herinner me, dat de banken precies hetzelfde zeiden na het schandaal met de rommelhypotheken in de Verenigde Staten die de bankencrisis veroorzaakten. En trouwens ook na andere affaires.”

Dat valt te bezien kortom?

„Inderdaad.”

Wat moet er gebeuren?

„De financiële sector moet drastisch hervormd worden.”

Er is toch al veel veranderd? Er zijn veel meer regels, het toezicht is aangescherpt.

„Dat klopt. Maar kijk eens naar al die miljardenboetes die banken de afgelopen jaren hebben betaald. Ondanks die boetes blijven de bonussen stijgen. En beleggers interesseert het ook niet. De aandelenkoers van een beursgenoteerde bank stijgt na een boete doorgaans snel weer.”

U bedoelt: ze lachen erom bij de banken en dus verandert er niets?

„Een topbankier zei ooit tegen mij: ‘Het is alsof we een parkeerkaartje moeten kopen’.”

U noemde de uitspraak een maand geleden ook een „routekaart” voor soortgelijke procedures. Waar doelt u op?

„De Libor-zaak staat niet op zichzelf. Tegelijkertijd manipuleerden bankiers op precies dezelfde wijze andere belangrijke financiële maatstaven. De banken hadden een field day in de jaren 2000. Er zijn regels in de Verenigde Staten die bepalen dat bewijs in zaken die draaien om wangedrag onder bepaalde omstandigheden ingebracht kan worden in zaken waar het gaat om soortgelijk wangedrag. Zodat de jury kan zien dat het niet om een incidentele afwijking gaat”

De banken zijn dus nog niet van u af?

„Absoluut.”