Het Nederlandse verenigingsleven is even sterk gesegregeerd als buurten

foto istock

Er worden nogal wat heilzame effecten toegeschreven aan het verenigingsleven in een multiculturele samenleving als Nederland. Zo zou het de sociale cohesie en de integratie van minderheden bevorderen. Door lid te worden van verenigingen zouden mensen van verschillende etnische groepen, die elkaar anders niet tegenkomen, toch contacten leggen. Dat dit een te rooskleurige voorstelling van zaken is, blijkt uit het onderzoek van Dingeman Wiertz, als socioloog verbonden aan de Universiteit van Oxford (American Sociological Review, augustus).

Wiertz’ onderzoek is gebaseerd op de Netherlands Longitudinal Life Course Study (NELLS). Hiervoor zijn tussen 2008 en 2014 zo’n 3000 Turkse, Marokkaanse en autochtone Nederlanders meerdere keren geïnterviewd. De studie laat zien dat alle etnische groepen zich even vaak aansluiten bij sport-, buurt- en andere verenigingen. Turkse en Marokkaanse leden en vrijwilligers haken echter veel sneller af dan hun autochtone tegenhangers. Dit vertaalt zich in lagere lidmaatschapspercentages (64 vs. 77).

Wiertz ontdekte ook dat er een sterke etnische segregatie bestaat tussen verenigingen. Turkse en Marokkaanse Nederlanders sluiten zich voornamelijk aan bij organisaties met veel leden van dezelfde achtergrond, ook al zijn zulke organisaties schaars in het verenigingslandschap. Voor autochtone Nederlanders geldt precies het omgekeerde, zelfs als ze in hun buurt veel contact hebben met allochtonen. De kans dat autochtonen zich aansluiten bij een organisatie zonder allochtone leden is maar liefst 10 keer zo groot als de kans dat ze actief worden voor een organisatie met meer dan een enkele allochtoon. Voor mensen van Turkse of Marokkaanse komaf is dit net andersom.

Deze segregatie-patronen zijn niet simpelweg te verklaren uit gevoelens van vijandigheid tussen etnische groepen of met de volkswijsheid ‘soort zoekt soort’. Ook worden ze niet verklaard door de samenstelling van familie- en vriendennetwerken. De segregatie-tendenzen zijn vooral een afspiegeling van bestaande segregatie in buurten, en de segregatie in buurtcontacten die daarmee samenhangt.

Met andere woorden, etnische segregatie in verenigingen en die in buurten zijn niet los van elkaar te zien. En zonder het terugdringen van segregatie in buurtcontacten zal het verenigingsleven etnische groepen niet dichter bij elkaar brengen, maar juist de reeds bestaande segregatie in de samenleving versterken.