Drie pijnlijke lessen in leiderschap na Brexit

Harde, pijnlijke lessen op het gebied van leiderschap. Naast verwarring, chaos en economische malaise is ook dát een onderdeel van de oogst van de Brexit. Donderdag rond lunchtijd. Dan moet mijn wekelijkse column voor de zaterdagkrant ingeleverd worden. Nadeel: je kunt dan niet meer inspelen op het allerlaatste nieuws, zoals op de uitslag van het Brexit-referendum vorige week. Voordeel: ik mag er nog even over nadenken voor ik er een stukje over tik. Met hulp van de analyses in deze en andere kranten.

Drie leiderschapslessen uit het Brexit-nieuws van de afgelopen week:

1Communicatie is een kerntaakDe meeste hoofdrolspelers in het drama van de afgelopen week hebben het belang van goede communicatie onderschat. Brussel heeft jarenlang het sentiment aan Britse zijde verkeerd verstaan. En blijkbaar hebben de Britse leiders hun belangen jarenlang onvoldoende onder de aandacht weten te brengen.

Bovendien hebben de voorstanders van de EU niet goed kunnen uitleggen wat het ‘waarom’ is van Europa. Misschien denken ze dat ze dit al vaak genoeg hebben gedaan. Misschien hebben ze er geen zin meer in om het voor de zoveelste keer te vertellen aan al die dommerikken. Maar het steeds opnieuw uitleggen van ingewikkelde, belangrijke onderwerpen aan gewone mensen zoals u en ik is nu eenmaal een van de kerntaken van leiders. Daar ben je nooit ‘klaar’ mee.

2Tégen is te makkelijkVoor leiders, zeker in de politiek, is het verleidelijk om ‘tegen’ te zijn. De slogan van pro-Brexit-kamp ‘Take back control’ is zo’n anti-statement. Die vervelende bureaucraten daar in Brussel, die willen de baas spelen over ons, maar dat laten we mooi niet gebeuren. Met zo’n boodschap speel je in op de gevoelens van onbehagen binnen je achterban.

Ontevredenheid, angst en andere negatieve emoties zijn per defenitie krachtige drijfveren die zich relatief eenvoudig laten aanspreken en manipuleren. Maar leiderschap zou meer moeten zijn dan dat. Je mag van een volwassen leider verwachten dat hij óók een idee heeft over waar het dan vervolgens wél naartoe moet. Ook als dat iets is dat binnen de achterban niet meteen lekker valt.

3 Verwacht het onverwachteLeiderschap is niet vrijblijvend. Het is meer dan iets roepen, improviseren en hopen op een goede afloop. Leiderschap gaat ook over de verantwoordelijkheid om een plan te maken voor als het onverhoopt anders gaat dan je had gehoopt. Of voor wanneer je tegen alle verwachtingen in tóch je zin krijgt.

‘Leave’-voorstander Boris Johnson leek totaal overvallen door zijn succes. David Cameron en Jeremy Corbyn hadden tot vorige week vrijdag niet nagedacht over hun opvolging, waardoor ze hun partijen nu in chaos dreigen achter te laten. Beide kampen hadden geen stappenplan klaarliggen voor deze uitslag. Zelfs de meeste Britse bedrijven hadden geen Brexit-scenario op de plank liggen, de dominante strategie is nu afwachten en improviseren.

Drie basale vaststellingen op het gebied van leiderschap. Bijna te simpel, zou je zeggen. Maar verbazingwekkend en schrijnend genoeg zijn dit lessen waar ook wereldleiders zomaar aan voorbijgaan wanneer ze lekker aan het werk zijn.